12/12/08
Truyền thông và ngoại giao văn hóa
Cùng với quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng và vị thế ngày càng nâng cao của đất nước, việc đẩy mạnh ngoại giao văn hoá - một trong 3 trụ cột quan trọng của Ngoại giao đang trở thành nhu cầu tất yếu đối với Việt Nam. Thông tin và Truyền thông là một trong những lĩnh vực có vai trò quan trọng trong công tác đẩy mạnh ngoại giao văn hoá.
Tuần Việt Nam trích giới thiệu tham luận tại Hội nghị ngoại giao tuần qua của Thứ trưởng Bộ Thông tin Truyền thông Đỗ Quý Doãn.
Với một đất nước có bề dày hàng nghìn năm văn hiến, ngoại giao văn hoá sẽ tạo dựng hình ảnh một đất nước Việt Nam tươi đẹp, phát triển năng động; mến khách, có một nền văn hoá độc đáo, đa dạng, giàu bản sắc, góp phần quan trọng vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN.
Ảnh: VNN
Ngoại giao văn hóa có vai trò hết sức quan trọng, vì nó vừa là nền tảng tinh thần, vừa là biện pháp và mục tiêu của chính sách đối ngoại Việt Nam; bổ trợ rất hữu hiệu cho các trụ cột khác, tạo thành một chỉnh thể chính sách đối ngoại phát huy tốt nhất sức mạnh dân tộc và kết hợp hiệu quả với sức mạnh thời đại.
Đối với một nước vừa và nhỏ, muốn tồn tại và phát triển thì càng phải phát huy được bản sắc văn hóa dân tộc, qua đó nhân thêm sức mạnh của mình để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, giành được sự coi trọng của các nước và có vị thế xứng đáng trên trường quốc tế.
Bàn về Ngoại giao văn hóa
Ngoại giao “phở” tại xứ sở của phở
Ngoại giao văn hóa và hình ảnh "người Việt xấu xí"
"Mảnh đất ngoại giao văn hóa mới chỉ xới lên"
Nâng hàm lượng văn hóa trong ngoại giao
Cuộc đua trình diễn vẻ đẹp "tâm hồn quốc gia"
Cần hiểu rõ khái niệm văn hoá và chức năng văn hoá khi thực hiện nhiệm vụ ngoại giao văn hoá. Văn hoá là tổng thể những nét riêng biệt tinh thần và vật chất, trí tuệ và xúc cảm quyết định tính cách của một xã hội hay một nhóm người trong xã hội.
Văn hoá bao gồm nghệ thuật và văn chương, những lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống các giá trị, những tập tục và những tín ngưỡng. Văn hoá gồm những chức năng như: Giáo dục, Nhận thức, Thẩm mỹ, Giải trí. Vì sự phát triển và hoàn thiện con người và xã hội là mục tiêu cao cả của văn hoá.
Tiếp xúc và giao lưu văn hoá là cốt lõi của ngoại giao văn hoá. Giao lưu văn hoá là sự trao đổi qua lại trong một quá trình lâu dài, trực tiếp giữa hai nền văn hoá của hai cộng đồng người khác nhau. Giao lưu văn hoá là sự vận động thường xuyên của văn hoá. Nó không chỉ là động lực phát triển của văn hoá mà còn là động lực của của sự tiến hoá xã hội.
Truyền thông và đại chúng trong việc đẩy mạnh ngoại giao văn hoá
Lực lượng truyền thông đại chúng rộng lớn ở Việt Nam như báo in, phát thanh, truyền hình, báo mạng điển tử. Với khả năng tác động nhanh chóng, mạnh mẽ, rộng lớn các phương tiện thông tin đại chúng có vai trò to lớn trong việc nâng cao dân trí, xây dựng các chuẩn mực lối sống, đạo đức, ứng xử tốt đẹp, bồi dưỡng nhân cách làm phong phú thêm đời sống văn hoá của toàn xã hội góp phần quan trọng trong việc đẩy mạnh ngoại giao văn hoá.
Thông tin đại chúng là phương tiện truyền bá văn hoá, giáo dục văn hoá, bồi dưỡng năng lực sáng tạo và hưởng thụ văn hoá, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của mọi người. Trong quá trình công bố, truyền tải, lưu giữ đồng thời cũng làm chức năng tiêu thụ các sản phẩm văn hoá do các nghệ sĩ, nghệ nhân và quần chúng sáng tạo nên. Đồng thời, góp phần quảng bá giới thiệu hình ảnh, đất nước con người, văn hoá Việt Nam với bạn bè thế giới và giới thiệu văn hoá các dân tộc trên thế giới với công chúng Việt Nam.
Ngoại giao văn hoá là con đường ngắn nhất, là cầu nối liên kết các dân tộc trên thế giới gần lại với nhau. Vì vậy, thông tin truyền thông phải đi trước một bước, phải thực sự là người lính xung kích mở đường cho việc thực hiện các nhiệm vụ quan trọng khi tiến hành ngoại giao văn hóa.
Tăng cường quảng bá, giới thiệu trên các phương tiện thông tin của Việt Nam và các nước thông tin, hình ảnh về đất nước, con người và văn hoá của các quốc gia trên thế giới để giúp cho nhân dân mỗi nước hiểu rõ hơn bản sắc văn hoá của mỗi dân tộc, làm tiền đề cho công tác ngoại giao văn hóa.
Thường xuyên mời và trao đổi các đoàn phóng viên báo chí của các loại hình báo chí trực tiếp đến Việt Nam tiếp xúc, khai thác và giới thiệu trên các phương tiện thông tin đại chúng của nước bạn những thông tin và hình ảnh của đất nước để giúp nhân dân các nước hiểu rõ hơn đất nước, con người và văn hóa Việt Nam.
Bộ Thông tin và Truyền thông chủ trì, phối hợp với Đại sứ quán Việt Nam ở các nước để chủ động hơn nữa việc tổ chức mời, trao đổi, cung cấp thông tin để các phương tiện thông tin nước ngoài hiểu đầy đủ, toàn diện và có thái độ khách quan khi thông tin về tình hình nước ta.
Nâng cao hơn nữa trình độ mọi mặt, sự hiểu biết về văn hóa của các dân tộc trên thế giới cho đội ngũ nhà báo Việt Nam, góp phần làm tốt hơn vai trò là người xung kích trong lĩnh vực thông tin tuyên truyền về ngoại giao văn hoá.
Phát huy lợi thế của báo chí điện tử, trang tin điện tử trên mạng internet để làm nhiệm vụ tuyên truyền về văn hoá và ngoại giao văn hoá. Tranh thủ các kênh để đưa báo chí, sách Việt Nam ra nước ngoài. Chủ động tham gia các Hội chợ sách báo quốc tế để quảng bá, giới thiệu văn hoá Việt Nam.
* Đỗ Quý Doãn (
Thứ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông)
Tuần Việt Nam trích giới thiệu tham luận tại Hội nghị ngoại giao tuần qua của Thứ trưởng Bộ Thông tin Truyền thông Đỗ Quý Doãn.
Với một đất nước có bề dày hàng nghìn năm văn hiến, ngoại giao văn hoá sẽ tạo dựng hình ảnh một đất nước Việt Nam tươi đẹp, phát triển năng động; mến khách, có một nền văn hoá độc đáo, đa dạng, giàu bản sắc, góp phần quan trọng vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN.
Ảnh: VNN
Ngoại giao văn hóa có vai trò hết sức quan trọng, vì nó vừa là nền tảng tinh thần, vừa là biện pháp và mục tiêu của chính sách đối ngoại Việt Nam; bổ trợ rất hữu hiệu cho các trụ cột khác, tạo thành một chỉnh thể chính sách đối ngoại phát huy tốt nhất sức mạnh dân tộc và kết hợp hiệu quả với sức mạnh thời đại.
Đối với một nước vừa và nhỏ, muốn tồn tại và phát triển thì càng phải phát huy được bản sắc văn hóa dân tộc, qua đó nhân thêm sức mạnh của mình để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, giành được sự coi trọng của các nước và có vị thế xứng đáng trên trường quốc tế.
Bàn về Ngoại giao văn hóa
Ngoại giao “phở” tại xứ sở của phở
Ngoại giao văn hóa và hình ảnh "người Việt xấu xí"
"Mảnh đất ngoại giao văn hóa mới chỉ xới lên"
Nâng hàm lượng văn hóa trong ngoại giao
Cuộc đua trình diễn vẻ đẹp "tâm hồn quốc gia"
Cần hiểu rõ khái niệm văn hoá và chức năng văn hoá khi thực hiện nhiệm vụ ngoại giao văn hoá. Văn hoá là tổng thể những nét riêng biệt tinh thần và vật chất, trí tuệ và xúc cảm quyết định tính cách của một xã hội hay một nhóm người trong xã hội.
Văn hoá bao gồm nghệ thuật và văn chương, những lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống các giá trị, những tập tục và những tín ngưỡng. Văn hoá gồm những chức năng như: Giáo dục, Nhận thức, Thẩm mỹ, Giải trí. Vì sự phát triển và hoàn thiện con người và xã hội là mục tiêu cao cả của văn hoá.
Tiếp xúc và giao lưu văn hoá là cốt lõi của ngoại giao văn hoá. Giao lưu văn hoá là sự trao đổi qua lại trong một quá trình lâu dài, trực tiếp giữa hai nền văn hoá của hai cộng đồng người khác nhau. Giao lưu văn hoá là sự vận động thường xuyên của văn hoá. Nó không chỉ là động lực phát triển của văn hoá mà còn là động lực của của sự tiến hoá xã hội.
Truyền thông và đại chúng trong việc đẩy mạnh ngoại giao văn hoá
Lực lượng truyền thông đại chúng rộng lớn ở Việt Nam như báo in, phát thanh, truyền hình, báo mạng điển tử. Với khả năng tác động nhanh chóng, mạnh mẽ, rộng lớn các phương tiện thông tin đại chúng có vai trò to lớn trong việc nâng cao dân trí, xây dựng các chuẩn mực lối sống, đạo đức, ứng xử tốt đẹp, bồi dưỡng nhân cách làm phong phú thêm đời sống văn hoá của toàn xã hội góp phần quan trọng trong việc đẩy mạnh ngoại giao văn hoá.
Thông tin đại chúng là phương tiện truyền bá văn hoá, giáo dục văn hoá, bồi dưỡng năng lực sáng tạo và hưởng thụ văn hoá, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của mọi người. Trong quá trình công bố, truyền tải, lưu giữ đồng thời cũng làm chức năng tiêu thụ các sản phẩm văn hoá do các nghệ sĩ, nghệ nhân và quần chúng sáng tạo nên. Đồng thời, góp phần quảng bá giới thiệu hình ảnh, đất nước con người, văn hoá Việt Nam với bạn bè thế giới và giới thiệu văn hoá các dân tộc trên thế giới với công chúng Việt Nam.
Ngoại giao văn hoá là con đường ngắn nhất, là cầu nối liên kết các dân tộc trên thế giới gần lại với nhau. Vì vậy, thông tin truyền thông phải đi trước một bước, phải thực sự là người lính xung kích mở đường cho việc thực hiện các nhiệm vụ quan trọng khi tiến hành ngoại giao văn hóa.
Tăng cường quảng bá, giới thiệu trên các phương tiện thông tin của Việt Nam và các nước thông tin, hình ảnh về đất nước, con người và văn hoá của các quốc gia trên thế giới để giúp cho nhân dân mỗi nước hiểu rõ hơn bản sắc văn hoá của mỗi dân tộc, làm tiền đề cho công tác ngoại giao văn hóa.
Thường xuyên mời và trao đổi các đoàn phóng viên báo chí của các loại hình báo chí trực tiếp đến Việt Nam tiếp xúc, khai thác và giới thiệu trên các phương tiện thông tin đại chúng của nước bạn những thông tin và hình ảnh của đất nước để giúp nhân dân các nước hiểu rõ hơn đất nước, con người và văn hóa Việt Nam.
Bộ Thông tin và Truyền thông chủ trì, phối hợp với Đại sứ quán Việt Nam ở các nước để chủ động hơn nữa việc tổ chức mời, trao đổi, cung cấp thông tin để các phương tiện thông tin nước ngoài hiểu đầy đủ, toàn diện và có thái độ khách quan khi thông tin về tình hình nước ta.
Nâng cao hơn nữa trình độ mọi mặt, sự hiểu biết về văn hóa của các dân tộc trên thế giới cho đội ngũ nhà báo Việt Nam, góp phần làm tốt hơn vai trò là người xung kích trong lĩnh vực thông tin tuyên truyền về ngoại giao văn hoá.
Phát huy lợi thế của báo chí điện tử, trang tin điện tử trên mạng internet để làm nhiệm vụ tuyên truyền về văn hoá và ngoại giao văn hoá. Tranh thủ các kênh để đưa báo chí, sách Việt Nam ra nước ngoài. Chủ động tham gia các Hội chợ sách báo quốc tế để quảng bá, giới thiệu văn hoá Việt Nam.
* Đỗ Quý Doãn (
Thứ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông)
Khi báo chí... "đối đầu"
Vụ việc công ty Rass xin 853ha đất liền, đảo và mặt biển trong vịnh Nha Trang làm dự án du lịch sinh thái để đón Hoa hậu thế giới (HHTG) 2010 đã được phản ánh trên báo với những góc nhìn dường như trái ngược nhau - Dư luận đặt câu hỏi về những luông thông tin khác biệt đó.
Ngày 1/11/2008, vụ việc công ty Rass xin 853ha đất liền, đảo và mặt biển trong vịnh Nha Trang làm dự án du lịch sinh thái để đón Hoa hậu thế giới (HHTG) 2010 được phản ánh lần đầu tiên trên báo Tuổi trẻ.
Ngày 4/11/2008, báo Tuổi trẻ tiếp tục đưa tin đoàn kiểm tra của Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch (VH-TT&DL) đã đi khảo sát, kiểm tra thực tế việc chấp hành các quy định của Luật di sản văn hóa tại các khu vực đã hoặc đang xin triển khai dự án nằm trong vùng 1 của danh thắng quốc gia vịnh Nha Trang, trong đó có dự án khu vực Bãi Tre - Đầm Bấy kể trên.
Ngày 6/11/2008, báo Thanh Niên đưa tin Công ty Raas rút ý định đầu tư ở vịnh Nha Trang. Và ngày 10/11/2008, báo Thanh Niên có một bài viết dài với tên gọi: “Xung quanh việc lập dự án phục vụ cuộc thi Hoa hậu Thế giới 2010 tại VN: Nhà đầu tư cảm thấy bị xúc phạm”.
Mô phỏng khu vực dự án trên đảo Hòn Tre. Ảnh: Tuổi trẻ
Sự việc sẽ không có gì đáng nói, nếu hai cơ quan ngôn luận này chỉ đơn thuần đưa tin phản ánh theo đúng chức năng báo chí. Nhưng thực tế không hoàn toàn như vậy. Thông qua các bài viết, hai "anh cả" trong làng báo chí thể hiện rõ quan điểm, chính kiến của mình về sự việc này. Và điều đặc biệt là, hai chính kiến ấy hoàn toàn trái ngược nhau.
Trống đánh xuôi…
Trong bài viết “Vịnh Nha Trang: Đổi di sản lấy phù hoa?”, tác giả Võ Văn Tạo của báo Tuổi trẻ thể hiện một sự phẫn nộ lớn. Theo tác giả, “đại công trường” đào non khoét biển của RAAS và chất thải của quần thể du lịch, với sức chứa 5.000 khách lưu trú và hàng nghìn khách tham quan vãng lai mỗi ngày chắc chắn sẽ đe dọa nghiêm trọng môi trường sinh thái biển nơi đây…
Rõ ràng việc cho đào xới, xây dựng với quy mô lớn như dự án của RAAS trong khu vực bảo vệ 1 của danh thắng quốc gia vịnh Nha Trang cũng đồng nghĩa với việc coi Luật di sản văn hóa không hề tồn tại!”.
Cuối bài viết, tác giả đưa ra một câu hỏi đã có lời đáp: “Chọn lợi ích to lớn và bền vững của cả cộng đồng nhờ bảo vệ, khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên hay lợi ích của RAAS cùng phù hoa của một cuộc thi HHTG 2010?”
Khi đọc bài viết này, độc giả cảm nhận rõ rệt sự nguy hiểm của dự án, những lợi ích mà nó mang lại chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ khi so với những thiệt hại lâu dài và rộng khắp mà dự án gây ra cho Nha Trang nói riêng và Việt Nam nói chung. Như một quy luật tất yếu, độc giả sẽ cùng đồng lòng với tác giả phản đối quyết liệt dự án cũng như phản đối đề xuất của công ty Rass.
… Kèn thổi ngược
Mười ngày sau, độc giả được tiếp cận với luồng thông tin từ báo Thanh Niên. Bài viết điểm lại các hoạt động mang ý nghĩa xã hội, phi lợi nhuận của công ty Rass tiến hành tại Việt Nam cũng như các chỉ đạo sát sao của cơ quan quản lý trong việc thẩm tra, quyết định dự án Bãi Tre - Đầm Bấy.
Đặc biệt, bài viết cũng dành hẳn một phần “Nhà đầu tư bị xúc phạm” để chiêu tuyết cho ông Hoàng Kiều và công ty Rass.
Đây là đoạn cuối trong bài viết rất dài này: “Hãy đặt mình vào vị trí của ông Hoàng Kiều và xem lại toàn bộ thực tế hoạt động từ thiện, xã hội của công ty ông tại VN, sẽ thấy rõ ràng cách “góp ý” của một số bài báo như trên là quá đáng, là không thiện chí và sòng phẳng đối với một nhà đầu tư. Và việc ngày 6.11.2008, lãnh đạo Công ty Raas gửi thông báo đến nhiều nơi cam kết vẫn cùng UBND tỉnh Khánh Hòa tổ chức cuộc thi HHTG 2010 và tài trợ một số sự kiện của Festival biển tại Nha Trang 2009 nhưng sẽ ngừng thực hiện dự án Khu du lịch sinh thái Đầm Bấy, là một cử chỉ đang gây nhiều cảm xúc trong giới đầu tư”.
Không thể đến tận địa điểm sự việc, không được tiếp cận với những người trực tiếp liên quan cũng như những thông tin chính thức, người dân chỉ biết theo dõi qua báo chí. Nhưng ngay cả báo chí cũng “trống đánh xuôi kèn thổi ngược”, người dân biết nghe ai?
Lúc này, có lẽ người dân chỉ còn chờ sự tham gia của các cơ quan quản lý. Những ý kiến xác đáng, với chứng cứ khoa học cụ thể từ các đơn vị có thẩm quyền sẽ giúp nhân dân đánh giá chính xác sự việc.
Mặc dù công ty Rass đã quyết định ngừng thực hiện dự án Khu du lịch sinh thái Đầm Bấy nhưng những vấn đề của sự việc thì vẫn cần có câu trả lời.
Thứ nhất, việc đầu tư xây dựng vài trăm ha khu du lịch có ảnh hưởng đến toàn bộ vịnh Nha Trang và mức độ ảnh hưởng đến đâu?
Thứ hai, quyết định của NBND tỉnh Khánh Hòa tán thành đề xuất xây dựng của công ty Rass có vi phạm luật Di sản văn hóa?
Trả lời những câu hỏi đó, để không xảy ra một vụ việc “Đổi di sản lấy phù hoa?” (nếu có), và báo chí cũng không phải tốn giấy mực lao vào cuộc tranh cãi sai mục đích một lần nữa.
*
Đông Hải
Ngày 1/11/2008, vụ việc công ty Rass xin 853ha đất liền, đảo và mặt biển trong vịnh Nha Trang làm dự án du lịch sinh thái để đón Hoa hậu thế giới (HHTG) 2010 được phản ánh lần đầu tiên trên báo Tuổi trẻ.
Ngày 4/11/2008, báo Tuổi trẻ tiếp tục đưa tin đoàn kiểm tra của Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch (VH-TT&DL) đã đi khảo sát, kiểm tra thực tế việc chấp hành các quy định của Luật di sản văn hóa tại các khu vực đã hoặc đang xin triển khai dự án nằm trong vùng 1 của danh thắng quốc gia vịnh Nha Trang, trong đó có dự án khu vực Bãi Tre - Đầm Bấy kể trên.
Ngày 6/11/2008, báo Thanh Niên đưa tin Công ty Raas rút ý định đầu tư ở vịnh Nha Trang. Và ngày 10/11/2008, báo Thanh Niên có một bài viết dài với tên gọi: “Xung quanh việc lập dự án phục vụ cuộc thi Hoa hậu Thế giới 2010 tại VN: Nhà đầu tư cảm thấy bị xúc phạm”.
Mô phỏng khu vực dự án trên đảo Hòn Tre. Ảnh: Tuổi trẻ
Sự việc sẽ không có gì đáng nói, nếu hai cơ quan ngôn luận này chỉ đơn thuần đưa tin phản ánh theo đúng chức năng báo chí. Nhưng thực tế không hoàn toàn như vậy. Thông qua các bài viết, hai "anh cả" trong làng báo chí thể hiện rõ quan điểm, chính kiến của mình về sự việc này. Và điều đặc biệt là, hai chính kiến ấy hoàn toàn trái ngược nhau.
Trống đánh xuôi…
Trong bài viết “Vịnh Nha Trang: Đổi di sản lấy phù hoa?”, tác giả Võ Văn Tạo của báo Tuổi trẻ thể hiện một sự phẫn nộ lớn. Theo tác giả, “đại công trường” đào non khoét biển của RAAS và chất thải của quần thể du lịch, với sức chứa 5.000 khách lưu trú và hàng nghìn khách tham quan vãng lai mỗi ngày chắc chắn sẽ đe dọa nghiêm trọng môi trường sinh thái biển nơi đây…
Rõ ràng việc cho đào xới, xây dựng với quy mô lớn như dự án của RAAS trong khu vực bảo vệ 1 của danh thắng quốc gia vịnh Nha Trang cũng đồng nghĩa với việc coi Luật di sản văn hóa không hề tồn tại!”.
Cuối bài viết, tác giả đưa ra một câu hỏi đã có lời đáp: “Chọn lợi ích to lớn và bền vững của cả cộng đồng nhờ bảo vệ, khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên hay lợi ích của RAAS cùng phù hoa của một cuộc thi HHTG 2010?”
Khi đọc bài viết này, độc giả cảm nhận rõ rệt sự nguy hiểm của dự án, những lợi ích mà nó mang lại chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ khi so với những thiệt hại lâu dài và rộng khắp mà dự án gây ra cho Nha Trang nói riêng và Việt Nam nói chung. Như một quy luật tất yếu, độc giả sẽ cùng đồng lòng với tác giả phản đối quyết liệt dự án cũng như phản đối đề xuất của công ty Rass.
… Kèn thổi ngược
Mười ngày sau, độc giả được tiếp cận với luồng thông tin từ báo Thanh Niên. Bài viết điểm lại các hoạt động mang ý nghĩa xã hội, phi lợi nhuận của công ty Rass tiến hành tại Việt Nam cũng như các chỉ đạo sát sao của cơ quan quản lý trong việc thẩm tra, quyết định dự án Bãi Tre - Đầm Bấy.
Đặc biệt, bài viết cũng dành hẳn một phần “Nhà đầu tư bị xúc phạm” để chiêu tuyết cho ông Hoàng Kiều và công ty Rass.
Đây là đoạn cuối trong bài viết rất dài này: “Hãy đặt mình vào vị trí của ông Hoàng Kiều và xem lại toàn bộ thực tế hoạt động từ thiện, xã hội của công ty ông tại VN, sẽ thấy rõ ràng cách “góp ý” của một số bài báo như trên là quá đáng, là không thiện chí và sòng phẳng đối với một nhà đầu tư. Và việc ngày 6.11.2008, lãnh đạo Công ty Raas gửi thông báo đến nhiều nơi cam kết vẫn cùng UBND tỉnh Khánh Hòa tổ chức cuộc thi HHTG 2010 và tài trợ một số sự kiện của Festival biển tại Nha Trang 2009 nhưng sẽ ngừng thực hiện dự án Khu du lịch sinh thái Đầm Bấy, là một cử chỉ đang gây nhiều cảm xúc trong giới đầu tư”.
Không thể đến tận địa điểm sự việc, không được tiếp cận với những người trực tiếp liên quan cũng như những thông tin chính thức, người dân chỉ biết theo dõi qua báo chí. Nhưng ngay cả báo chí cũng “trống đánh xuôi kèn thổi ngược”, người dân biết nghe ai?
Lúc này, có lẽ người dân chỉ còn chờ sự tham gia của các cơ quan quản lý. Những ý kiến xác đáng, với chứng cứ khoa học cụ thể từ các đơn vị có thẩm quyền sẽ giúp nhân dân đánh giá chính xác sự việc.
Mặc dù công ty Rass đã quyết định ngừng thực hiện dự án Khu du lịch sinh thái Đầm Bấy nhưng những vấn đề của sự việc thì vẫn cần có câu trả lời.
Thứ nhất, việc đầu tư xây dựng vài trăm ha khu du lịch có ảnh hưởng đến toàn bộ vịnh Nha Trang và mức độ ảnh hưởng đến đâu?
Thứ hai, quyết định của NBND tỉnh Khánh Hòa tán thành đề xuất xây dựng của công ty Rass có vi phạm luật Di sản văn hóa?
Trả lời những câu hỏi đó, để không xảy ra một vụ việc “Đổi di sản lấy phù hoa?” (nếu có), và báo chí cũng không phải tốn giấy mực lao vào cuộc tranh cãi sai mục đích một lần nữa.
*
Đông Hải
Nghiêm túc với ý tưởng là bí quyết của thành công nghề viết
Nhân những ngày đang giảng dạy cao học kinh tế ở TP.HCM, và giữa lúc chờ đợi cuộc gọi từ nước ngoài, tôi muốn dành thời gian viết thêm với Saga những suy nghĩ và kinh nghiệm cá nhân đối với “nghề viết.” Trước đây, đã có lần nghề viết này được đề cập trên Saga, nhưng có lẽ nó quá ngắn để có thể trở thành nguồn suy ngẫm cho các bạn. Lần này, tôi mong được làm tốt và kỹ lưỡng hơn.
Khoảng cách tới mong muốn
Ai trong chúng ta cũng đã có lần thán phục trước những bài viết có sức thuyết phục, hoặc là có khả năng tạo ra ảnh hưởng mạnh. Những bài như “Bảy ngày giông bão ở Nutifood” của anh Phạm Ngọc Hưng (Aroka) và “Khủng hoảng Dielac” của anh … Tuấn (Sharp Ideas), có thể chính là những sự kiện tuyệt vời để chứng minh điều này.
Những mong muốn đó có lý do gần gũi với cuộc sống. Bản thân con người là một sự tiến hoá kỳ diệu từ chỗ chỉ biết sống với hiện tại cho tới việc sống với các kịch bản trong tương lai. Chuyện ấy nói lên vai trò quan trọng của các kịch bản What… If hay If… Then tồn tại trong các câu lệnh lập trình, hoặc tình huống dự báo của MS-Excel. Đối với cuộc sống gần gũi của mỗi chúng ta, khi gặp bài viết hay, có thể bạn đã đặt câu hỏi: Điều gì xảy ra, nếu tôi có khả năng sáng tạo ra những bài viết có sức cuốn hút và ảnh hưởng mạnh mẽ như thế. Câu trả lời của tôi, có thể là đại diện cho rất nhiều người tôi đã từng trao đổi, chính là: Khả năng đó mang lại cho mỗi cá nhân một sức mạnh đáng kể. Việc huy động sức mạnh ấy là việc của cá nhân, có thể chính có thể tà, nhưng trước tiên phải có sức mạnh đó cái đã.
Như vậy, khi chúng ta xem năng lực viết ấy là một điều đáng mơ ước, là một niềm tin có thể giúp chúng ta sống tốt hơn (về mặt tinh thần) và sung sướng hơn (về mặt vật chất – do kiếm tiền được từ sản phẩm hoặc “đạo hàm” của sản phẩm viết), thì nó là một giá trị. Giá trị được hiểu theo cách là thoả mãn một nhu cầu chưa được thoả mãn của con người-xã hội. Nhu cầu đó chỉ sinh ra khi người ta tin rằng người ta cần nó. Nhu cầu đó chỉ được gọi là nhu cầu thực sự khi mà người ta sẵn sàng chi trả cho nó.
Mong muốn sau một quá trình “chuyển hoá” trong môi trường dinh dưỡng hợp lý giúp hình thành các giá trị. Chúng ta đi đến với mong muốn có khả năng viết thật tốt, nhờ những dinh dưỡng như thế. Một trong những dinh dưỡng quan trọng bậc nhất chính là “phương pháp suy nghĩ để đi đến ý tưởng.”
Từ một con vịt xấu xí của môn Văn…
Hầu như không một ai hôm nay, vào năm 2008, có thể tưởng tượng rằng, tôi – VQH – chưa bao giờ được xếp hạng về môn Văn. Điểm 5 môn Văn là một sự sung sướng của cá nhân tôi khi đi học trung học mà chắc chỉ có những nhà văn đại tài mới lột tả được hết. 5 điểm là hân hoan.
Viết lách là việc vô cùng ngại ngần khi có việc tôi phải làm, dù là thư, dù là bài tập hay phải viết một báo cáo ngắn… Có một lần, sau khi được giải thưởng học sinh giỏi toán thành phố Hà Nội, tôi được giao việc cuối cùng, trước khi được cầm giải thưởng, là viết một báo cáo hay nói chính xác hơn là một đoạn văn về việc học toán sao cho hiệu quả.
Như các bạn có thể đoán, đây là một cực hình. Mới chỉ nghĩ đến nó đã thấy là một cực hình. Sự ngần ngại trong đầu chính là cản trở lớn nhất. Vượt qua bản thân là vượt qua bức tường cao nhất. Đối với việc viết lách, đa phần chúng ta không có cả ý định vượt qua. Lý luận dễ thấy nhất là việc viết đã trở thành phân công lao động xã hội, do ai đó làm, không phải việc của chúng ta.
Tôi còn bị cản trở nhiều lần chính vì những thành tích tệ hại của môn Văn và những lần bị đuổi ra khỏi lớp giờ học văn. Có một lần, thầy giáo văn của chúng tôi cấp 3, đang say sưa giảng về tấm gương của người nghèo quyết chiến đấu chống lại sự áp bức cường quyền. Trong giấc mơ củ khoai hiện ra như một tài sản. Tất cả đều hiểu giống thầy, chỉ có một tay không giống là tôi.
Đen đủi, thầy hỏi tôi: Anh hiểu thế nào về việc bị cướp mất cả củ khoai trong giấc mơ?
Câu trả lời của tôi, chẳng giống ai cả, là: Sao mà mơ ít thế, mơ thế sao mà giầu được. Nếu em mơ, sẽ mơ nhiều lên nữa. Làm gì có ai đánh thuế giấc mơ.
Một đứa học sinh 14 tuổi, với một câu trả lời khác người-ngỗ ngược, đã bị đuổi khỏi lớp 3 tiết, và viết kiểm điểm trước tổ bộ môn Văn.
Một lần khác, trước đó khá xa, trong giờ Văn của cô giáo rất yêu quí trường Chu Văn An cấp 2, ở Hà Nội, tôi phạm một sai lầm tương tự. Tôi xuyên tạc câu thơ trong Truyện Kiều thành:
“Quyết mình nàng mới hạ mình
Rẽ cho để thiếp, bán mình chuộc ông bô”
Nó chỉ lan truyền trong phạm vi một dãy bàn, nhưng vô tình cô bạn gái giỏi văn ngồi trước nghe lỏm thấy, và đúng vào lúc cô bạn đọc lại cho cô giáo văn, thì cô ta phì cười không thể dừng nổi trước khái niệm “ông bô” rất phi-Nguyễn Du. Nguyên nhân các bạn đã biết. Và kết cục là 3 tiết học đếm lá sân trường.
Việc viết lách nghiêm túc đó rồi thì sẽ được phân công cho ai? Mãi về sau tôi mới phát hiện ra, nó được phân công cho những con vịt muốn lột xác trở thành thiên nga.
Tôi có muốn trở thành một con thiên nga trong cái báo cáo học toán ấy không? Sâu thẳm trong ruột muốn lắm chứ. Thế tại sao tôi ngần ngại? Vì sự lo ngại mơ hồ rằng tôi không thể vượt qua. Thế có đúng là tôi không thể vượt qua? Tôi không có câu trả lời.
Như vậy thì phải thử, con vịt ạ. Chưa thử thì không thể biết. Tôi định một lần thử, nếu không thì sẽ suốt đời chấp nhận làm con vịt. Con vịt có ý nghĩa của nó, nhưng đó không phải là con thiên nga.
Cái gì biến tôi thành người viết chuyên nghiệp?
Trước tiên đó là thách thức của báo cáo học toán. Tôi đã suy nghĩ và quyết định thử một lần vỗ cánh, xem có giống thiên nga, hay rốt cục vẫn là vịt cỏ thuần chủng.
Tôi có 3 tuần để làm việc đó. Nhưng thay vì đọc các báo cáo mẫu của những học sinh giỏi kỳ trước, tôi đã lãng phí thời gian để chạy theo sở thích đọc của mình. Tôi đọc lại Dế mèn Phiêu lưu ký, tôi đọc thơ Léc-môn-tốp “Trường ca Ác quỷ” rồi đọc tiểu thuyết “Ánh Trăng” của văn học Nga… Chúng dường như không giúp ích gì cho cái báo cáo hóc hiểm ấy cả. Chúng chỉ làm tôi mất thêm thời gian, mà không tới gần cái đích báo cáo dù chỉ một xăng-ti-mét.
Tôi đã sai lầm. Việc tôi thực sự suy nghĩ nghiêm túc về báo cáo chính là sự nhích lại gần quan trọng nhất. Việc tôi nghĩ lan man, đọc lan man, nhưng lại nhắm tới mục tiêu báo cáo, chính là động tác quan trọng nhất dẫn tôi tới cái cầu môn cần sút bóng vào.
Khi bị ban giám hiệu giục nộp, chỉ còn 3 ngày nữa, với một số tiền đáng kể được thưởng thêm cho cái báo cáo đó (ngoài tiền giải thưởng) và một sự “mù tuyệt đối” với cái đích lẫn đường đi, tôi quyết định một sự liều lĩnh, không theo bất cứ tiêu chuẩn nào, mà mang hết cái kho tàng chữ của Tô Hoài, Tố Hữu, Pushkin, Léc-môn-tốp… vào cái công việc khô khan của toán học.
Tôi kết thúc với một bản báo cáo chẳng giống ai. Nó chạy từ dế đến tình yêu. Rồi nó móc từ tình yêu sang lý trí. Rồi nó bẻ ghi lý trí sang lô-gích. Thế rồi nó quay về với toán học. Và nó quay sang với nhà toán học Abel trong tình yêu cuộc sống… Một cái trận đồ bát quái, mà không một ai trong thầy giáo dạy toán tưởng tượng ra tôi lại mang đến trình bày. Một nồi lẩu chữ khó định nghĩa mầu, mùi, vị, lỏng hay đặc… Nhưng tôi còn nhớ tất cả đều yêu thích, và rất nhiều người xin nó để làm mẫu.
Lông vịt dài ra, và hình dáng lai thiên nga biết đâu đang được đúc.
Và tôi bắt đầu hiểu ra rằng, viết là một công việc của tất cả chúng ta, mỗi con người. Không viết, chúng ta bỏ đi một phần quan trọng với tư cách của con người. Không lột tả được ý tưởng của mình trên giấy, chúng ta ít nhiều khiếm khuyết gì đó.
Bởi lẽ phần đông cho rằng khiếm khuyết đó là tự nhiên, nên việc có ý định sửa chữa nó hầu như chỉ thoảng qua rồi biến mất. Một số người quyết tâm lấp đầy phần khuyết đó thường sẽ làm thành công, và nói chung là rực rỡ. Nhưng phải muốn cái đã!
Nguồn gốc là ý tưởng – Nghiêm túc với nó là phương tiện
Tôi bắt đầu nghĩ đến việc viết nhiều hơn. Mãi cho tới sau này, tôi gặp cái câu mà mỗi người cần phải gặp để tạo cho mình một phương hướng đúng đắn: “Viết là nghĩ trên giấy.”
Còn nghĩ thì là đủ thứ trên đời! Ai mà cắt nghĩa hết được. Nhưng rõ ràng, không tư duy thì thật khó lòng hoàn thành một bài viết tử tế, có chất lượng, có sức cuốn hút và tạo được ảnh hưởng với độc giả của mình.
Vậy thì phải học cách tư duy. Lô-gích và cảm xúc là hai thứ cần thiết để cho tư duy nảy nở, và bổ khuyết cho nhau. Thiếu lô-gích, chúng ta sa đà vào chủ nghĩa tự nhiên của các cảm xúc. Thiếu cảm xúc, chúng ta trình bày các sơ đồ khối chán ngắt, tốt mấy thì cũng không ai muốn “thưởng thức”.
Nhưng trước tiên và trên hết, chúng ta cần các ý tưởng đủ tốt. Ý tưởng thì nhiều lắm, và sau một hồi ngụp lặn trong các bài kiểm tra của dinh dưỡng suy nghĩ, chỉ còn một số ít có thể trở thành thực phẩm cho người khác xài một cách an toàn!
Khi trở thành một người làm chuyên môn, nguồn ý tưởng xuất hiện ở mọi nơi, mọi chỗ, khi đọc sách, lúc xem báo-tivi, sau một cuốn tiểu thuyết, lược dịch các nghiên cứu khoa học, quan sát sự kiện của thế giới kinh doanh. Có nhiều quá rồi, bây giờ chỉ còn việc lọc nó.
Việc lọc cần một lăng kính phân tích. Lăng kính này tách các sự kiện đã hợp nhất thành các góc nhìn và tính chất riêng lẻ. Thế rồi, theo ý muốn tự thân, chúng ta lại tìm cách tái hợp một số tia ánh sáng trong đó, chứng minh cái màu chúng ta muốn nhìn thấy là tồn tại thực, có lý và rất đáng để bị thuyết phục.
Để làm điều đó, chúng ta cần một sự nghiêm túc với ý tưởng của mình. Đi đến một ý tưởng rõ nét là một sự kỳ công, vì phải hình thành, thiết lập, bác bỏ… Không nghiêm túc, chúng ta không tự làm các động tác này. Mà nếu chúng ta không tự làm, không ai có thể bắt chúng ta làm (kể cả người trả lương). Và nếu như thế, không có lăng kính hay sự hợp nhất ánh sáng đơn lẻ nào được thực hiện. Cái bài viết ấy, rốt cuộc không tồn tại.
Tôi bắt đầu tập viết những thứ nghiêm túc từ năm 1993, tới giờ cũng đã nhiều năm, và vẫn đang tiếp tục tập các thể loại chưa từng tập. Có thể, trên đường đi, lại có một kiểu đặc trưng nào đó được biến thể từ các loại thường gặp, thì đó là sự vui mừng mỹ mãn. Không dễ nhưng có thể có hy vọng. Quan trọng là trong nỗ lực đó, tôi không được tự dập tắt hy vọng của mình.
Một trong nguồn sáng nuôi dưỡng hy vọng, niềm tin, và thậm chí khá là mâu thuẫn… là nuôi dưỡng cả sự nghiêm túc, đó chính là phẩm chất của sự hài hước. Hầu hết những người giao thiệp trước khi gặp đều tưởng tượng ra tôi là một tay khá “già”, mặt mũi quàu quạu (mà tôi hay gọi một cách thông tục là – gương mặt táo bón, xin thứ lỗi, nhưng sự thật là thế), và trầm ngâm một cách khó nhọc. Thực tế làm họ ngạc nhiên. Tôi luôn tạo ra các khoảnh khắc hài hước có thể. Chỉ cần giao tiếp trong một khoảng thời gian đủ dài (ví dụ trên 30 phút), chắc bạn sẽ có vài lần bật cười. Đó là cách tôi tìm kiếm sự sảng khoái, môi trường dinh dưỡng cho các cuộc đào thải của ý tưởng và cho phương tiện của nó được kích hoạt – quá trình nghiêm túc. Nghe thì thật mâu thuẫn. Nhưng thực tế là như thế.
Học viên trong các lớp của tôi thường xuyên bật cười vì cách lý giải chân thực, trào phúng của những hiện tượng toán học hay tài chính phức tạp, thường được xem là khô khan. Mang sự khô khan ấy lên slide, dám chắc bạn ở vị trí tôi sẽ nhận được nhiều cái ngáp dài vô tận. Lỡ có ai sái hàm, thì tôi ân hận vô cùng trong thời giá hiện nay. Sự hài hước, môi trường của ý tưởng, không khó khăn và quá tốn kém. Để có phẩm chất hài hước cũng không cần điều kiện gì đáng kể. Hoặc là bạn có thể cảm thụ sự hài hước và bật cười sảng khoái đúng lúc. Thi thoảng có người ngày hôm sau mới cười, họ thiệt hơn người khác mất một ngày. Hoặc là bạn có thể “truyền dẫn” sự hài hước. Kể lại một truyện cười hay một tình huống trào phúng xuất sắc cũng thể hiện một năng lực hài hước đáng kể, và tính sáng tạo trong công tác truyền dẫn dinh dưỡng sáng tạo. Hoặc là ở đỉnh cao hơn bạn có thể phóng tác (chữ đắt hơn sáng tạo) ra những thứ hài hước. Được cả ba thì tốt quá, nhưng đòi hòi như thế thì e cũng nhiều quá.
Tôi hiểu rằng, những chia sẻ này là không đầu không cuối. Cũng chưa tới đâu cả, vì tôi không phải là nhà văn chuyên nghiệp. Tôi là một người triển khai các nghiên cứu và trình bày chúng một cách chuyên nghiệp. Từ nỗ lực biến các phương trình lằng nhằng khó hiểu trở thành những phần thông tin hấp dẫn, tôi đang cố làm công việc chuyên môn của mình trong trạng thái người viết chuyên nghiệp. Có thể gọi như thế vì số lượng tác phẩm không hề nhỏ. Nhưng điều đáng nói hơn cả là tôi đang chia sẻ kinh nghiệm thực tế, mà nếu có giá trị với bạn trong việc lựa chọn quyết định trở thành thiên nga, thì sự cất cánh đẹp đẽ của Saga rõ ràng là kết cục hiển nhiên.
Chúc các bạn có những ngày tháng vui vẻ phía trước, và xin chào đón các ý tưởng của các bạn, được viết bằng dòng chữ điện tử trên Saga.
Cảm ơn đã đọc bài viết khá dài (mà vẫn chưa hoàn thiện) này.
(Viết tặng chú Trần Nguyên - SAGA)
Vương Quân Hoàng
Khoảng cách tới mong muốn
Ai trong chúng ta cũng đã có lần thán phục trước những bài viết có sức thuyết phục, hoặc là có khả năng tạo ra ảnh hưởng mạnh. Những bài như “Bảy ngày giông bão ở Nutifood” của anh Phạm Ngọc Hưng (Aroka) và “Khủng hoảng Dielac” của anh … Tuấn (Sharp Ideas), có thể chính là những sự kiện tuyệt vời để chứng minh điều này.
Những mong muốn đó có lý do gần gũi với cuộc sống. Bản thân con người là một sự tiến hoá kỳ diệu từ chỗ chỉ biết sống với hiện tại cho tới việc sống với các kịch bản trong tương lai. Chuyện ấy nói lên vai trò quan trọng của các kịch bản What… If hay If… Then tồn tại trong các câu lệnh lập trình, hoặc tình huống dự báo của MS-Excel. Đối với cuộc sống gần gũi của mỗi chúng ta, khi gặp bài viết hay, có thể bạn đã đặt câu hỏi: Điều gì xảy ra, nếu tôi có khả năng sáng tạo ra những bài viết có sức cuốn hút và ảnh hưởng mạnh mẽ như thế. Câu trả lời của tôi, có thể là đại diện cho rất nhiều người tôi đã từng trao đổi, chính là: Khả năng đó mang lại cho mỗi cá nhân một sức mạnh đáng kể. Việc huy động sức mạnh ấy là việc của cá nhân, có thể chính có thể tà, nhưng trước tiên phải có sức mạnh đó cái đã.
Như vậy, khi chúng ta xem năng lực viết ấy là một điều đáng mơ ước, là một niềm tin có thể giúp chúng ta sống tốt hơn (về mặt tinh thần) và sung sướng hơn (về mặt vật chất – do kiếm tiền được từ sản phẩm hoặc “đạo hàm” của sản phẩm viết), thì nó là một giá trị. Giá trị được hiểu theo cách là thoả mãn một nhu cầu chưa được thoả mãn của con người-xã hội. Nhu cầu đó chỉ sinh ra khi người ta tin rằng người ta cần nó. Nhu cầu đó chỉ được gọi là nhu cầu thực sự khi mà người ta sẵn sàng chi trả cho nó.
Mong muốn sau một quá trình “chuyển hoá” trong môi trường dinh dưỡng hợp lý giúp hình thành các giá trị. Chúng ta đi đến với mong muốn có khả năng viết thật tốt, nhờ những dinh dưỡng như thế. Một trong những dinh dưỡng quan trọng bậc nhất chính là “phương pháp suy nghĩ để đi đến ý tưởng.”
Từ một con vịt xấu xí của môn Văn…
Hầu như không một ai hôm nay, vào năm 2008, có thể tưởng tượng rằng, tôi – VQH – chưa bao giờ được xếp hạng về môn Văn. Điểm 5 môn Văn là một sự sung sướng của cá nhân tôi khi đi học trung học mà chắc chỉ có những nhà văn đại tài mới lột tả được hết. 5 điểm là hân hoan.
Viết lách là việc vô cùng ngại ngần khi có việc tôi phải làm, dù là thư, dù là bài tập hay phải viết một báo cáo ngắn… Có một lần, sau khi được giải thưởng học sinh giỏi toán thành phố Hà Nội, tôi được giao việc cuối cùng, trước khi được cầm giải thưởng, là viết một báo cáo hay nói chính xác hơn là một đoạn văn về việc học toán sao cho hiệu quả.
Như các bạn có thể đoán, đây là một cực hình. Mới chỉ nghĩ đến nó đã thấy là một cực hình. Sự ngần ngại trong đầu chính là cản trở lớn nhất. Vượt qua bản thân là vượt qua bức tường cao nhất. Đối với việc viết lách, đa phần chúng ta không có cả ý định vượt qua. Lý luận dễ thấy nhất là việc viết đã trở thành phân công lao động xã hội, do ai đó làm, không phải việc của chúng ta.
Tôi còn bị cản trở nhiều lần chính vì những thành tích tệ hại của môn Văn và những lần bị đuổi ra khỏi lớp giờ học văn. Có một lần, thầy giáo văn của chúng tôi cấp 3, đang say sưa giảng về tấm gương của người nghèo quyết chiến đấu chống lại sự áp bức cường quyền. Trong giấc mơ củ khoai hiện ra như một tài sản. Tất cả đều hiểu giống thầy, chỉ có một tay không giống là tôi.
Đen đủi, thầy hỏi tôi: Anh hiểu thế nào về việc bị cướp mất cả củ khoai trong giấc mơ?
Câu trả lời của tôi, chẳng giống ai cả, là: Sao mà mơ ít thế, mơ thế sao mà giầu được. Nếu em mơ, sẽ mơ nhiều lên nữa. Làm gì có ai đánh thuế giấc mơ.
Một đứa học sinh 14 tuổi, với một câu trả lời khác người-ngỗ ngược, đã bị đuổi khỏi lớp 3 tiết, và viết kiểm điểm trước tổ bộ môn Văn.
Một lần khác, trước đó khá xa, trong giờ Văn của cô giáo rất yêu quí trường Chu Văn An cấp 2, ở Hà Nội, tôi phạm một sai lầm tương tự. Tôi xuyên tạc câu thơ trong Truyện Kiều thành:
“Quyết mình nàng mới hạ mình
Rẽ cho để thiếp, bán mình chuộc ông bô”
Nó chỉ lan truyền trong phạm vi một dãy bàn, nhưng vô tình cô bạn gái giỏi văn ngồi trước nghe lỏm thấy, và đúng vào lúc cô bạn đọc lại cho cô giáo văn, thì cô ta phì cười không thể dừng nổi trước khái niệm “ông bô” rất phi-Nguyễn Du. Nguyên nhân các bạn đã biết. Và kết cục là 3 tiết học đếm lá sân trường.
Việc viết lách nghiêm túc đó rồi thì sẽ được phân công cho ai? Mãi về sau tôi mới phát hiện ra, nó được phân công cho những con vịt muốn lột xác trở thành thiên nga.
Tôi có muốn trở thành một con thiên nga trong cái báo cáo học toán ấy không? Sâu thẳm trong ruột muốn lắm chứ. Thế tại sao tôi ngần ngại? Vì sự lo ngại mơ hồ rằng tôi không thể vượt qua. Thế có đúng là tôi không thể vượt qua? Tôi không có câu trả lời.
Như vậy thì phải thử, con vịt ạ. Chưa thử thì không thể biết. Tôi định một lần thử, nếu không thì sẽ suốt đời chấp nhận làm con vịt. Con vịt có ý nghĩa của nó, nhưng đó không phải là con thiên nga.
Cái gì biến tôi thành người viết chuyên nghiệp?
Trước tiên đó là thách thức của báo cáo học toán. Tôi đã suy nghĩ và quyết định thử một lần vỗ cánh, xem có giống thiên nga, hay rốt cục vẫn là vịt cỏ thuần chủng.
Tôi có 3 tuần để làm việc đó. Nhưng thay vì đọc các báo cáo mẫu của những học sinh giỏi kỳ trước, tôi đã lãng phí thời gian để chạy theo sở thích đọc của mình. Tôi đọc lại Dế mèn Phiêu lưu ký, tôi đọc thơ Léc-môn-tốp “Trường ca Ác quỷ” rồi đọc tiểu thuyết “Ánh Trăng” của văn học Nga… Chúng dường như không giúp ích gì cho cái báo cáo hóc hiểm ấy cả. Chúng chỉ làm tôi mất thêm thời gian, mà không tới gần cái đích báo cáo dù chỉ một xăng-ti-mét.
Tôi đã sai lầm. Việc tôi thực sự suy nghĩ nghiêm túc về báo cáo chính là sự nhích lại gần quan trọng nhất. Việc tôi nghĩ lan man, đọc lan man, nhưng lại nhắm tới mục tiêu báo cáo, chính là động tác quan trọng nhất dẫn tôi tới cái cầu môn cần sút bóng vào.
Khi bị ban giám hiệu giục nộp, chỉ còn 3 ngày nữa, với một số tiền đáng kể được thưởng thêm cho cái báo cáo đó (ngoài tiền giải thưởng) và một sự “mù tuyệt đối” với cái đích lẫn đường đi, tôi quyết định một sự liều lĩnh, không theo bất cứ tiêu chuẩn nào, mà mang hết cái kho tàng chữ của Tô Hoài, Tố Hữu, Pushkin, Léc-môn-tốp… vào cái công việc khô khan của toán học.
Tôi kết thúc với một bản báo cáo chẳng giống ai. Nó chạy từ dế đến tình yêu. Rồi nó móc từ tình yêu sang lý trí. Rồi nó bẻ ghi lý trí sang lô-gích. Thế rồi nó quay về với toán học. Và nó quay sang với nhà toán học Abel trong tình yêu cuộc sống… Một cái trận đồ bát quái, mà không một ai trong thầy giáo dạy toán tưởng tượng ra tôi lại mang đến trình bày. Một nồi lẩu chữ khó định nghĩa mầu, mùi, vị, lỏng hay đặc… Nhưng tôi còn nhớ tất cả đều yêu thích, và rất nhiều người xin nó để làm mẫu.
Lông vịt dài ra, và hình dáng lai thiên nga biết đâu đang được đúc.
Và tôi bắt đầu hiểu ra rằng, viết là một công việc của tất cả chúng ta, mỗi con người. Không viết, chúng ta bỏ đi một phần quan trọng với tư cách của con người. Không lột tả được ý tưởng của mình trên giấy, chúng ta ít nhiều khiếm khuyết gì đó.
Bởi lẽ phần đông cho rằng khiếm khuyết đó là tự nhiên, nên việc có ý định sửa chữa nó hầu như chỉ thoảng qua rồi biến mất. Một số người quyết tâm lấp đầy phần khuyết đó thường sẽ làm thành công, và nói chung là rực rỡ. Nhưng phải muốn cái đã!
Nguồn gốc là ý tưởng – Nghiêm túc với nó là phương tiện
Tôi bắt đầu nghĩ đến việc viết nhiều hơn. Mãi cho tới sau này, tôi gặp cái câu mà mỗi người cần phải gặp để tạo cho mình một phương hướng đúng đắn: “Viết là nghĩ trên giấy.”
Còn nghĩ thì là đủ thứ trên đời! Ai mà cắt nghĩa hết được. Nhưng rõ ràng, không tư duy thì thật khó lòng hoàn thành một bài viết tử tế, có chất lượng, có sức cuốn hút và tạo được ảnh hưởng với độc giả của mình.
Vậy thì phải học cách tư duy. Lô-gích và cảm xúc là hai thứ cần thiết để cho tư duy nảy nở, và bổ khuyết cho nhau. Thiếu lô-gích, chúng ta sa đà vào chủ nghĩa tự nhiên của các cảm xúc. Thiếu cảm xúc, chúng ta trình bày các sơ đồ khối chán ngắt, tốt mấy thì cũng không ai muốn “thưởng thức”.
Nhưng trước tiên và trên hết, chúng ta cần các ý tưởng đủ tốt. Ý tưởng thì nhiều lắm, và sau một hồi ngụp lặn trong các bài kiểm tra của dinh dưỡng suy nghĩ, chỉ còn một số ít có thể trở thành thực phẩm cho người khác xài một cách an toàn!
Khi trở thành một người làm chuyên môn, nguồn ý tưởng xuất hiện ở mọi nơi, mọi chỗ, khi đọc sách, lúc xem báo-tivi, sau một cuốn tiểu thuyết, lược dịch các nghiên cứu khoa học, quan sát sự kiện của thế giới kinh doanh. Có nhiều quá rồi, bây giờ chỉ còn việc lọc nó.
Việc lọc cần một lăng kính phân tích. Lăng kính này tách các sự kiện đã hợp nhất thành các góc nhìn và tính chất riêng lẻ. Thế rồi, theo ý muốn tự thân, chúng ta lại tìm cách tái hợp một số tia ánh sáng trong đó, chứng minh cái màu chúng ta muốn nhìn thấy là tồn tại thực, có lý và rất đáng để bị thuyết phục.
Để làm điều đó, chúng ta cần một sự nghiêm túc với ý tưởng của mình. Đi đến một ý tưởng rõ nét là một sự kỳ công, vì phải hình thành, thiết lập, bác bỏ… Không nghiêm túc, chúng ta không tự làm các động tác này. Mà nếu chúng ta không tự làm, không ai có thể bắt chúng ta làm (kể cả người trả lương). Và nếu như thế, không có lăng kính hay sự hợp nhất ánh sáng đơn lẻ nào được thực hiện. Cái bài viết ấy, rốt cuộc không tồn tại.
Tôi bắt đầu tập viết những thứ nghiêm túc từ năm 1993, tới giờ cũng đã nhiều năm, và vẫn đang tiếp tục tập các thể loại chưa từng tập. Có thể, trên đường đi, lại có một kiểu đặc trưng nào đó được biến thể từ các loại thường gặp, thì đó là sự vui mừng mỹ mãn. Không dễ nhưng có thể có hy vọng. Quan trọng là trong nỗ lực đó, tôi không được tự dập tắt hy vọng của mình.
Một trong nguồn sáng nuôi dưỡng hy vọng, niềm tin, và thậm chí khá là mâu thuẫn… là nuôi dưỡng cả sự nghiêm túc, đó chính là phẩm chất của sự hài hước. Hầu hết những người giao thiệp trước khi gặp đều tưởng tượng ra tôi là một tay khá “già”, mặt mũi quàu quạu (mà tôi hay gọi một cách thông tục là – gương mặt táo bón, xin thứ lỗi, nhưng sự thật là thế), và trầm ngâm một cách khó nhọc. Thực tế làm họ ngạc nhiên. Tôi luôn tạo ra các khoảnh khắc hài hước có thể. Chỉ cần giao tiếp trong một khoảng thời gian đủ dài (ví dụ trên 30 phút), chắc bạn sẽ có vài lần bật cười. Đó là cách tôi tìm kiếm sự sảng khoái, môi trường dinh dưỡng cho các cuộc đào thải của ý tưởng và cho phương tiện của nó được kích hoạt – quá trình nghiêm túc. Nghe thì thật mâu thuẫn. Nhưng thực tế là như thế.
Học viên trong các lớp của tôi thường xuyên bật cười vì cách lý giải chân thực, trào phúng của những hiện tượng toán học hay tài chính phức tạp, thường được xem là khô khan. Mang sự khô khan ấy lên slide, dám chắc bạn ở vị trí tôi sẽ nhận được nhiều cái ngáp dài vô tận. Lỡ có ai sái hàm, thì tôi ân hận vô cùng trong thời giá hiện nay. Sự hài hước, môi trường của ý tưởng, không khó khăn và quá tốn kém. Để có phẩm chất hài hước cũng không cần điều kiện gì đáng kể. Hoặc là bạn có thể cảm thụ sự hài hước và bật cười sảng khoái đúng lúc. Thi thoảng có người ngày hôm sau mới cười, họ thiệt hơn người khác mất một ngày. Hoặc là bạn có thể “truyền dẫn” sự hài hước. Kể lại một truyện cười hay một tình huống trào phúng xuất sắc cũng thể hiện một năng lực hài hước đáng kể, và tính sáng tạo trong công tác truyền dẫn dinh dưỡng sáng tạo. Hoặc là ở đỉnh cao hơn bạn có thể phóng tác (chữ đắt hơn sáng tạo) ra những thứ hài hước. Được cả ba thì tốt quá, nhưng đòi hòi như thế thì e cũng nhiều quá.
Tôi hiểu rằng, những chia sẻ này là không đầu không cuối. Cũng chưa tới đâu cả, vì tôi không phải là nhà văn chuyên nghiệp. Tôi là một người triển khai các nghiên cứu và trình bày chúng một cách chuyên nghiệp. Từ nỗ lực biến các phương trình lằng nhằng khó hiểu trở thành những phần thông tin hấp dẫn, tôi đang cố làm công việc chuyên môn của mình trong trạng thái người viết chuyên nghiệp. Có thể gọi như thế vì số lượng tác phẩm không hề nhỏ. Nhưng điều đáng nói hơn cả là tôi đang chia sẻ kinh nghiệm thực tế, mà nếu có giá trị với bạn trong việc lựa chọn quyết định trở thành thiên nga, thì sự cất cánh đẹp đẽ của Saga rõ ràng là kết cục hiển nhiên.
Chúc các bạn có những ngày tháng vui vẻ phía trước, và xin chào đón các ý tưởng của các bạn, được viết bằng dòng chữ điện tử trên Saga.
Cảm ơn đã đọc bài viết khá dài (mà vẫn chưa hoàn thiện) này.
(Viết tặng chú Trần Nguyên - SAGA)
Vương Quân Hoàng
Nghề báo từ góc nhìn của một người ngoại đạo
Nghề gì cũng đòi hỏi những quy tắc, chuẩn mực đạo đức cần tuân theo. Nhưng người ta nói, nghề báo – nghề “làm dâu trăm họ” - cần đạo đức nghề nghiệp gắt gao hơn những nghề khác vì nghề này tác động, ảnh hưởng tới nhiều vấn đề, nhiều người và đôi khi cả nhiều thế hệ nữa. Được mệnh danh là “quyền lực thứ tư”, vì thế những người viết báo càng cần phải có trách nhiệm hơn với chính những bài viết của mình, với những quyền lực mà ngòi bút đem tới cho họ, độc giả gửi gắm họ. Tôi là một người không thuộc “làng báo”, hay nói chính xác hơn cũng thi thoảng viết một vài bài nghiệp dư, xin mạo muội đưa ra đây một vài nhận định cá nhân về cái nghề rất vẻ vang mà cũng rất khó này:
Nhà báo làm PR đúng hay sai?
Cũng có những bài viết tranh luận về việc nhà báo viết bài PR cho các doanh nghiệp. PR bản thân nó không sai. Doanh nghiệp muốn tạo dựng hình ảnh thông qua các hoạt động cộng đồng là hoàn toàn chính đáng. Họ được quyền quảng bá hình ảnh của mình với người tiêu dùng, với xã hội. Thế nhưng làm thế nào để PR vừa đủ đó là cái tâm và cái tầm của người viết bài, cũng như người biên tập chịu trách nhiệm xuất bản bài viết đó. Các bài PR nên viết đúng, viết đủ và tường thuật sự việc, hoạt động tránh sử dụng những thổi phồng, tô vẽ. Có lẽ, nên đưa thêm khái niệm bài viết PR riêng thành một khái niệm phổ cập tới các độc giả - hoặc thống nhất giữa các báo để đưa thêm một dòng tít nhỏ ở trên hoặc ở dưới dòng chữ “Chờ sự phản hồi từ độc giả”. Như vậy, độc giả có thể có những phản hồi ngược chiều nếu thông tin sai sự thật để tòa soạn kiểm chứng.
Tách biệt giữa đưa tin kinh tế và bài viết nhận định
Hiện nay, cùng với sự phát triển của đất nước, sự hội nhập của Việt Nam với khu vực và thế giới đã khiến báo, tạp chí, báo điện tử, các chương trình truyền hình, phát thanh không ngừng gia tăng, đặc biệt là báo chuyên ngành về knh tế.
Tuy nhiên, bên cạnh nhiều tờ báo chuyên viết về kinh tế đã tạo uy tín và phát triển không ngừng cả về nội dung cũng như hình thức thì một số khác đã không duy trì được lượng độc giả và đánh mất bản sắc. Hiện tượng các báo viết sao chép bài của nhau không nhiều nhưng có thể có nhiều bài na ná nhau. Còn báo điện tử thì việc báo này trích dẫn của báo khác là rất thường gặp.
Do vậy, có lẽ cần có những sự tách biệt trong những bài viết về kinh tế hiện nay trên các báo để có thể giúp chính tờ báo phát triển và cũng là giúp người đọc dễ dàng tiếp cận với thông tin mà không bị choáng ngợp bởi một rừng thông tin kinh tế đầy rẫy trên các báo nhưng lại lặp đi lặp lại. Có thể tạm chia tin kinh tế thành các dạng sau để người đọc có thể tiếp cận tốt nhất:
Thứ nhất, về những mẩu tin kinh tế, tường thuật sự việc, hiện tượng kinh tế,… nên chăng viết ngắn gọn, súc tích để người đọc vừa không mất thời gian nắm bắt ngay ý chính, vừa nhanh chóng tiếp cận thông tin “sơ cấp” và tự đưa ra các nhận định, đánh giá theo quan điểm chủ quan của mình. Những thông tin thống kê “thô” về số liệu kinh tế, hoặc các thống kê có liên quan tới kinh tế được công bố, không đòi hỏi việc xử lý, xào xáo của phóng viên. Chỉ đơn giản là viết và đưa tin tới người đọc chân thực, đầy đủ và nhanh chóng.
Loại thứ hai là về những bài phỏng vấn chuyên gia, bài bình luận, nhận định, phân tích của các chuyên gia, tổ chức, ban ngành, …thì nên được lựa chọn kỹ càng tránh những trường hợp viết sai, viết thiếu, viết phiến diện. Đôi khi việc đó gây những hậu quả liên quan tới lợi ích của số đông người khác. Và vì thế người ta nói viết báo kinh tế… cũng nguy hiểm không kém đưa tin về chiến sự, điều tra tội phạm.
Tránh xung đột lợi ích – giữ tính trung lập
Những nhà báo phóng sự điều tra về tội phạm, đưa tin ở các vùng chiến sự ác liệt thường gặp nguy hiểm, đôi khi bị đe dọa tới cả tính mạng thì ai cũng biết. Nhưng viết bài về kinh tế cũng nguy hiểm không kém. Nguy hiểm là ở chỗ, viết không khéo thì cũng ảnh hưởng tới nhiều vấn đề. Nhà báo nắm “quyền lực thứ tư” nên đòi hỏi sự công tâm, chính trực rất lớn, họ phải mô tả sự thật một cách trung thực và độc lập. Đặc biệt những nhà báo viết về kinh tế, tài chính. Viết bài về thị trường chứng khoán nhưng vẫn phải làm sao để giữ tính trung lập, né tránh những xung đột về lợi ích khi mà họ cũng đầu tư cổ phiếu. Điều đó đòi hỏi trình độ và đôi khi là cả cái tâm của người viết cũng như của người biên tập.
Bình loạn… của nhiều chuyên gia
Nhiều khi đọc các bài viết có ý kiến phân tích, nhận định của các báo, thấy tên chuyên gia này, chuyên gia nọ mà không thấy giới thiệu học hàm, học vị, đơn vị công tác, nghề nghiệp, trình độ chuyên môn gì. Độc giả thắc mắc, không hiểu ai phong cho họ chức danh “chuyên gia” để đưa ra nhận định, đánh giá. Thôi thì có lẽ, có người gọi thì ắt là cũng phải “tay ghê gớm” rồi.
Tò mò, tôi đi tìm hiểu danh tính của một trong những chuyên gia kinh tế - tài chính – ngân hàng – chứng khoán đã “danh nổi như cồn” suốt một dạo thị trường chứng khoán ấm nóng hừng hực. Trên khắp các diễn đàn, cũng nhiều người tò mò như tôi. Để rồi, tất cả cùng xem một bức ảnh và cuối cùng vẫn chưa ngã ngũ xem chuyên gia chứng khoán ấy là ai trong số ba người nằm trong bức ảnh trên.
Điều này, làm tôi nhớ tới bộ phim “Bảo hiểm tình yêu” của Hồng Kông đang chiếu trên VTV3 có chỉ dẫn cho người xem:”Nếu bạn nghi ngờ nhân cách của một đại lý bảo hiểm, bạn có thể vào mạng và tra cứu danh tính, nơi làm việc cũng như các sản phẩm bảo hiểm mà họ được phép bán”. Tôi lại liên tưởng tới Việt Nam, nên chăng, chúng ta nên có một kênh dành cho các chuyên gia như thế, phải đăng ký làm chuyên gia, phải thi, và được cấp chứng chỉ… chuyên gia! Khi đọc các nhận định của chuyên gia nào đó, bạn sẽ vào mạng và tra xem chuyên gia đó là ai. Tất nhiên đó chỉ là giả sử, bởi nhiều lúc “tranh tối, tranh sáng”, có vẻ việc trở thành chuyên gia cũng không phải là quá khó và từ thực tế đó, đặt ra cho các nhà báo một câu hỏi: Làm thế nào để thẩm định ai là chuyên gia, ai chưa phải là chuyên gia để đưa vào bài viết cho hợp lý.
Không ngừng nâng cao trình độ
Có những bài viết gần đây đã từng gây xôn xao dư luận, khiến các độc giả đánh dấu hỏi rất lớn về trình độ của các nhà báo. Tất nhiên, báo chí là cần có thông tin đa chiều để đánh giá một sự việc nhưng những bài viết mang tính nhận định, đánh giá thì càng yêu cầu người viết chau chuốt và cẩn trọng. Tôi từng đọc một bài tâm sự của một nhà báo nước ngoài chuyên viết về vấn đề tài chính. Ông nói rằng, ông được giao viết chuyên mục về tài chính, chứng khoán vì ông giỏi hai ngoại ngữ thế nhưng lại chưa bao giờ học kinh tế, kế toán hay tài chính. Ông đã phải đọc rất nhiều xung quanh những đề tài đó, đọc hiểu các báo cáo tài chính, dữ liệu kinh tế, chứng khoán, các văn bản pháp lý liên quan. Nếu như các nhà báo kinh tế không ngừng học hỏi, tích lũy kinh nghiệm thì hẳn các bài viết của họ sẽ “chín” hơn, sẽ sâu hơn, sẽ chuẩn hơn, tránh những việc không đáng có trên.
Cần nhiều những gương nhà báo kinh tế viết hay và bản lĩnh
Chân dung một nhà báo kinh tế giỏi sẽ như thế nào? Tôi thử hình dung họ: một phong cách năng động, một tu duy sắc bén, một tinh thần ham hiểu biết và kỹ năng viết và một niềm yêu nghề viết. Những bài viết của họ luôn thể hiện kiến thức, lại vừa có thực tế, vừa có cái tâm, và phải hấp dẫn cũng như khiến người đọc cảm thấy thật thích thú. Một bài viết hay, một bài viết thành công là một bài được độc giả đọc và hưởng ứng.
Đọc quy định về đạo đức nghề báo, muốn đủ tầm đứng trong hàng ngũ những người viết báo kinh tế thì tôi sẽ phải học hỏi không ngừng về kiến thức cũng như đạo đức nghề.
Thu Phương
Nhà báo làm PR đúng hay sai?
Cũng có những bài viết tranh luận về việc nhà báo viết bài PR cho các doanh nghiệp. PR bản thân nó không sai. Doanh nghiệp muốn tạo dựng hình ảnh thông qua các hoạt động cộng đồng là hoàn toàn chính đáng. Họ được quyền quảng bá hình ảnh của mình với người tiêu dùng, với xã hội. Thế nhưng làm thế nào để PR vừa đủ đó là cái tâm và cái tầm của người viết bài, cũng như người biên tập chịu trách nhiệm xuất bản bài viết đó. Các bài PR nên viết đúng, viết đủ và tường thuật sự việc, hoạt động tránh sử dụng những thổi phồng, tô vẽ. Có lẽ, nên đưa thêm khái niệm bài viết PR riêng thành một khái niệm phổ cập tới các độc giả - hoặc thống nhất giữa các báo để đưa thêm một dòng tít nhỏ ở trên hoặc ở dưới dòng chữ “Chờ sự phản hồi từ độc giả”. Như vậy, độc giả có thể có những phản hồi ngược chiều nếu thông tin sai sự thật để tòa soạn kiểm chứng.
Tách biệt giữa đưa tin kinh tế và bài viết nhận định
Hiện nay, cùng với sự phát triển của đất nước, sự hội nhập của Việt Nam với khu vực và thế giới đã khiến báo, tạp chí, báo điện tử, các chương trình truyền hình, phát thanh không ngừng gia tăng, đặc biệt là báo chuyên ngành về knh tế.
Tuy nhiên, bên cạnh nhiều tờ báo chuyên viết về kinh tế đã tạo uy tín và phát triển không ngừng cả về nội dung cũng như hình thức thì một số khác đã không duy trì được lượng độc giả và đánh mất bản sắc. Hiện tượng các báo viết sao chép bài của nhau không nhiều nhưng có thể có nhiều bài na ná nhau. Còn báo điện tử thì việc báo này trích dẫn của báo khác là rất thường gặp.
Do vậy, có lẽ cần có những sự tách biệt trong những bài viết về kinh tế hiện nay trên các báo để có thể giúp chính tờ báo phát triển và cũng là giúp người đọc dễ dàng tiếp cận với thông tin mà không bị choáng ngợp bởi một rừng thông tin kinh tế đầy rẫy trên các báo nhưng lại lặp đi lặp lại. Có thể tạm chia tin kinh tế thành các dạng sau để người đọc có thể tiếp cận tốt nhất:
Thứ nhất, về những mẩu tin kinh tế, tường thuật sự việc, hiện tượng kinh tế,… nên chăng viết ngắn gọn, súc tích để người đọc vừa không mất thời gian nắm bắt ngay ý chính, vừa nhanh chóng tiếp cận thông tin “sơ cấp” và tự đưa ra các nhận định, đánh giá theo quan điểm chủ quan của mình. Những thông tin thống kê “thô” về số liệu kinh tế, hoặc các thống kê có liên quan tới kinh tế được công bố, không đòi hỏi việc xử lý, xào xáo của phóng viên. Chỉ đơn giản là viết và đưa tin tới người đọc chân thực, đầy đủ và nhanh chóng.
Loại thứ hai là về những bài phỏng vấn chuyên gia, bài bình luận, nhận định, phân tích của các chuyên gia, tổ chức, ban ngành, …thì nên được lựa chọn kỹ càng tránh những trường hợp viết sai, viết thiếu, viết phiến diện. Đôi khi việc đó gây những hậu quả liên quan tới lợi ích của số đông người khác. Và vì thế người ta nói viết báo kinh tế… cũng nguy hiểm không kém đưa tin về chiến sự, điều tra tội phạm.
Tránh xung đột lợi ích – giữ tính trung lập
Những nhà báo phóng sự điều tra về tội phạm, đưa tin ở các vùng chiến sự ác liệt thường gặp nguy hiểm, đôi khi bị đe dọa tới cả tính mạng thì ai cũng biết. Nhưng viết bài về kinh tế cũng nguy hiểm không kém. Nguy hiểm là ở chỗ, viết không khéo thì cũng ảnh hưởng tới nhiều vấn đề. Nhà báo nắm “quyền lực thứ tư” nên đòi hỏi sự công tâm, chính trực rất lớn, họ phải mô tả sự thật một cách trung thực và độc lập. Đặc biệt những nhà báo viết về kinh tế, tài chính. Viết bài về thị trường chứng khoán nhưng vẫn phải làm sao để giữ tính trung lập, né tránh những xung đột về lợi ích khi mà họ cũng đầu tư cổ phiếu. Điều đó đòi hỏi trình độ và đôi khi là cả cái tâm của người viết cũng như của người biên tập.
Bình loạn… của nhiều chuyên gia
Nhiều khi đọc các bài viết có ý kiến phân tích, nhận định của các báo, thấy tên chuyên gia này, chuyên gia nọ mà không thấy giới thiệu học hàm, học vị, đơn vị công tác, nghề nghiệp, trình độ chuyên môn gì. Độc giả thắc mắc, không hiểu ai phong cho họ chức danh “chuyên gia” để đưa ra nhận định, đánh giá. Thôi thì có lẽ, có người gọi thì ắt là cũng phải “tay ghê gớm” rồi.
Tò mò, tôi đi tìm hiểu danh tính của một trong những chuyên gia kinh tế - tài chính – ngân hàng – chứng khoán đã “danh nổi như cồn” suốt một dạo thị trường chứng khoán ấm nóng hừng hực. Trên khắp các diễn đàn, cũng nhiều người tò mò như tôi. Để rồi, tất cả cùng xem một bức ảnh và cuối cùng vẫn chưa ngã ngũ xem chuyên gia chứng khoán ấy là ai trong số ba người nằm trong bức ảnh trên.
Điều này, làm tôi nhớ tới bộ phim “Bảo hiểm tình yêu” của Hồng Kông đang chiếu trên VTV3 có chỉ dẫn cho người xem:”Nếu bạn nghi ngờ nhân cách của một đại lý bảo hiểm, bạn có thể vào mạng và tra cứu danh tính, nơi làm việc cũng như các sản phẩm bảo hiểm mà họ được phép bán”. Tôi lại liên tưởng tới Việt Nam, nên chăng, chúng ta nên có một kênh dành cho các chuyên gia như thế, phải đăng ký làm chuyên gia, phải thi, và được cấp chứng chỉ… chuyên gia! Khi đọc các nhận định của chuyên gia nào đó, bạn sẽ vào mạng và tra xem chuyên gia đó là ai. Tất nhiên đó chỉ là giả sử, bởi nhiều lúc “tranh tối, tranh sáng”, có vẻ việc trở thành chuyên gia cũng không phải là quá khó và từ thực tế đó, đặt ra cho các nhà báo một câu hỏi: Làm thế nào để thẩm định ai là chuyên gia, ai chưa phải là chuyên gia để đưa vào bài viết cho hợp lý.
Không ngừng nâng cao trình độ
Có những bài viết gần đây đã từng gây xôn xao dư luận, khiến các độc giả đánh dấu hỏi rất lớn về trình độ của các nhà báo. Tất nhiên, báo chí là cần có thông tin đa chiều để đánh giá một sự việc nhưng những bài viết mang tính nhận định, đánh giá thì càng yêu cầu người viết chau chuốt và cẩn trọng. Tôi từng đọc một bài tâm sự của một nhà báo nước ngoài chuyên viết về vấn đề tài chính. Ông nói rằng, ông được giao viết chuyên mục về tài chính, chứng khoán vì ông giỏi hai ngoại ngữ thế nhưng lại chưa bao giờ học kinh tế, kế toán hay tài chính. Ông đã phải đọc rất nhiều xung quanh những đề tài đó, đọc hiểu các báo cáo tài chính, dữ liệu kinh tế, chứng khoán, các văn bản pháp lý liên quan. Nếu như các nhà báo kinh tế không ngừng học hỏi, tích lũy kinh nghiệm thì hẳn các bài viết của họ sẽ “chín” hơn, sẽ sâu hơn, sẽ chuẩn hơn, tránh những việc không đáng có trên.
Cần nhiều những gương nhà báo kinh tế viết hay và bản lĩnh
Chân dung một nhà báo kinh tế giỏi sẽ như thế nào? Tôi thử hình dung họ: một phong cách năng động, một tu duy sắc bén, một tinh thần ham hiểu biết và kỹ năng viết và một niềm yêu nghề viết. Những bài viết của họ luôn thể hiện kiến thức, lại vừa có thực tế, vừa có cái tâm, và phải hấp dẫn cũng như khiến người đọc cảm thấy thật thích thú. Một bài viết hay, một bài viết thành công là một bài được độc giả đọc và hưởng ứng.
Đọc quy định về đạo đức nghề báo, muốn đủ tầm đứng trong hàng ngũ những người viết báo kinh tế thì tôi sẽ phải học hỏi không ngừng về kiến thức cũng như đạo đức nghề.
Thu Phương
“Vô thức” trong quyết định của lãnh đạo – Ngã rẽ không lối thoát.
Khi doanh nghiệp khởi sự thành công bằng một thương hiệu tốt, một chiến lược tiếp thị kinh doanh sáng tạo, hiệu quả và khác biệt, một đội ngũ nhân sự chuyên nghiệp và giàu khát vọng, có lẽ đã đến lúc trải nghiệm doanh nghiệp của mình trên thị trường với nhiều mục tiêu mới, khát vọng mới.
Những phản ứng của một thị trường nào đó đối với sản phẩm, dịch vụ của mình khiến doanh nghiệp rất quan tâm. Đặc biệt là sự lưu tâm kịp lúc, kịp thời của các nhà lãnh đạo doanh nghiệp để những khiếm khuyết của sản phẩm, dịch vụ, bộ máy tổ chức không ngừng hòan thiện. Và điều gì đến đã đến... doanh nghiệp gặt hái được những thành công ban đầu. Nhà lãnh đạo lại muốn chinh phục đỉnh cao mới với một đẳng cấp mới, khát vọng mới… Họ đã cùng những cộng sự của mình dệt nên những động lực và thành công nối tiếp thành công. Thị trường mở rộng, thị phần tăng nhanh chóng, doanh số và lợi tức cũng được nhân lên không ngừng. Đến đây, sự tồn tại hay không tồn tại của doanh nghiệp lại phụ thuộc rất lớn vào tầm nhìn, sự tỉnh táo và một chiến lược công ty tòan diện của nhà lãnh đạo doanh nghiệp. Nhiều nhà lãnh đạo tự cho mình đã quá xuất sắc, đã quá giỏi trên thương trường, từ đó xa rời đội ngũ cộng sự của mình, xa rời thị trường, khách hàng của mình, tìm kiếm những chiến lược không tưởng hay sai lầm mà chính nhà lãnh đạo “không cảm nhận” được. Đó là sự “vô thức”. Sự “vô thức” này không phải nhà lãnh đạo nào cũng biết và sửa sai, phần lớn trong số họ chỉ thực sự nhận ra được sai lầm của mình khi doanh nghiệp của họ không bao giờ có cơ hội “hồi sinh”.
plan3.jpgLịch sử kinh tế thế giới đã chứng kiến rất nhiều những sai lầm của các nhà lãnh đạo dẫn đến sự suy vong của cả một thế lực kinh tế trong từng thời kỳ. Bài viết này chỉ tập trung khai thác một số sai lầm đã xảy ra đối với một số doanh nghiệp trên thế giới để liên hệ đến những gì có thể xãy ra đối với một số doanh nghiệp tại Việt Nam. Bài viết không có những định kiến chỉ trích mà chỉ thông qua thực tế để cảnh báo những điều có thể xảy ra trong tương lai nếu doanh nghiệp và nhất là nhà lãnh đạo doanh nghiệp không biết kịp thoát ra khỏi sự “vô thức” của mình.
Trước hết, đó là trường hợp của American Motor. Một cái tên rất nổi tiếng của Mỹ thập niên 50 về xe hơi nay đã “chết”. Sự phá sản của họ vì ba sai lầm mà sâu xa đó là sự “vô thức” trong các quyết định của các nhà lãnh đạo. Được biết đến vào những năm 1950 với cái tên Nash Motor Car Company, họ đã cố gắng thay đổi thói quen tiêu dùng bằng cách so sánh tính kinh tế của các loại xe do họ sản xuất với các loại xe “uống xăng như khủng long” của các hãng còn lại. Vì thế họ đã cụ thể hoá bằng hình tượng chiếc Rambler kiêu hùng với sức mạnh và tính tiết kiệm xăng rất cao. Điều này đã làm cho họ đạt được những thành công vang dội cho dòng xe tiết kiệm và tinh tế của mình. Tuy nhiên, mãi say sưa với chiến thắng họ đã không tiếp tục phát triển ưu thế này trên các thị trường còn lại. Sự thụ động này khiến cho họ không còn nhiều cơ hội để phát triển thị trường về sau này. Đó là sai lầm thứ nhất.
Sau đó, với danh tiếng của mình, họ sáp nhập với Kaiser Willys Motors trở thành American Motors và được Hãng Renault mua lại nhưng vẫn giữ nguyên tên cũ nhưng chỉ thêm một dòng xe khác là Renault. Đến đây, khách hàng không còn nhớ đến American Motor như là một hãng xe hơi “tiết kiệm” và “tinh tế” nữa. Thay vào đó là một hãng xe với nhiều chủng loại xe khác nhau phù hợp với mọi đối tượng trên thị trường. Có thể ban lãnh đạo đã không thể lường trước được hậu quả của việc làm này trong trước mắt vì cho đến thời điểm này American Motor vẫn có một tiếng nói rất có trọng lượng tại thị trường Mỹ.
Nhưng có lẽ sai lầm thứ ba và đây là sự “vô thức” lớn nhất của họ khi không nhận ra được hiểm họa của việc đi quá xa tôn chỉ ban đầu, với thành công nối tiếp thành công như vậy, họ đã không chú trọng đến những gì đã khiến họ thành công ngày hôm nay. Chiếc xe Jeep Wagoneer được quảng cáo là “chiếc xe hai cầu hạng sang của Mỹ” và “Chúng tôi không có đối thủ cạnh tranh” đã thực sự đưa American Motor khác lạ với chính mình thuở nào. Khách hàng thực sự không còn nhận biết sự khác biệt giữa American Motor và các hãng khác là gì nữa. Cũng những chiếc xe hạng sang, cũng “uống xăng như khủng long” và chính điều này đã đẩy American Motor “mất phanh” và không còn cơ hội dừng lại. Khi ban lãnh đạo nhận ra được sự “vô thức” của mình và cố gắng sửa sai thì cơ hội không còn nữa. Nhiều hãng xe khác nhất là những hãng xe hơi của Nhật đã tận dụng sự lơi lỏng của họ và xâm nhập vào chính phân khúc khách hàng đã giúp họ thành công. Kết quả là American Motor chỉ còn là quá khứ và được Chrysler mua lại vào cuối những năm 1980 với mục đích là mua quyền sản xuất xe Jeep.
Thứ hai, đó là trường hợp của Coca – Cola. Được biết đến như là một biểu tượng của Mỹ vào những năm 80 của thế kỷ trước. Trong thời gian này, Pepsi trổi dậy như một hiện tượng đã làm cho ban lãnh đạo Coca – Cola căng sức suy nghĩ để tìm cách chế ngự “hiện tượng” này. Và một giải pháp được đưa ra và đây cũng là sai lầm “vô thức” của họ. Nhưng cũng may là họ kịp sửa sai và lấy lại vị thế của mình trong những năm sau đó. Bỏ qua lời khuyên của Công ty quảng cáo McCann – Erickson và nhất là sự qua đời của Bob Woodruff – Một nhà lãnh đạo bảo thủ đầy quyền lực. Ban lãnh đạo mới đã thay thế hẳn Coca – cola truyền thống bằng một loại coca mới có hương vị giống Pepsi vào những năm 1984 – 1985.
Những tưởng sự thay đổi này sẽ làm cho Coca – Cola vượt qua Pepsi như dự tính của bantarget marketing.JPG lãnh đạo. Sự thật là họ đã thất bại. Trước nhất, chỉ với những thành công của quá khứ, họ chưa bao giờ thăm dò phản ứng của khách hàng. Sự thay đổi này có thực sự được khách hàng đón nhận hay không? Và câu trả lời là nếu như trước đây họ nhận được 8.000 lời phàn nàn vào cuối tháng năm thì chỉ trong một ngày vào đầu tháng sáu khi sản phẩm mới được tung ra để thay thế sản phẩm cũ thì số lời phàn nàn đã là 18.000. Đó thực sự là một thảm họa. Vì trong sâu thẳm tâm hồn họ, họ chỉ nghe theo cảm xúc của mình mà không hiểu được mong muốn của khách hàng khi mà Coca – Cola truyền thống như là máu, là niềm tự hào của cả một dân tộc. Trong khi Pepsi không làm gì để thưởng lãm cuộc chiến của Coke truyền thống và Coke mới và họ tiếp tục hưởng lợi. Kết quả là họ đã thua Pepsi trong những năm 1985, 1986. Rất may là họ đã kịp sửa sai bằng cách để cho Coke truyền thống quay trở lại và Coke truyền thống đã giúp họ vượt qua Pepsi ngay trong năm 1987.
Và đến Trung Nguyên của Việt Nam, được biết đến như Hãng cà phê tiên phong trong hình thức đối chứng và nhượng quyền. Bằng chất lượng cà phê tuyệt hảo và một phong cách kinh doanh đối chứng sáng tạo, Trung Nguyên đã chinh phục thị trường Việt Nam và thế giới. Đã có những năm mà khi nhắc đến Trung Nguyên, khách hàng đã dành cho thương hiệu này một sự tự hào. Nói đến cà phê là nói đến Trung Nguyên, đi uống cà phê là đến cà phê Trung Nguyên và hiện tượng cà phê Trung Nguyên với những con người trẻ, giàu khát vọng và với phong cách kinh doanh sáng tạo đã chinh phục được niềm tin yêu của khách hàng và bạn bè quốc tế.
Thành công đến, Trung Nguyên tiên phong trong hình thức kinh doanh nhượng quyền để tập trung sức mạnh của mọi đối tác, mọi khách hàng. Thuật ngữ “Gia đình Trung Nguyên” như là một cam kết đúng nghĩa của một đại gia đình Trung Nguyên trong tương lai. Trung Nguyên đến đâu, nơi đó thay đổi diện mạo, Trung Nguyên tạo ra phong cách uống cà phê độc đáo mà trước đây không có được. Thành công vang dội của Trung Nguyên đã được cộng đồng xã hội thừa nhận bằng sự tưởng thưởng của các cơ quan, cộng đồng doanh nghiệp và khách hàng.
Đáng lẽ Trung Nguyên cần kế thừa những đặc điểm nổi bật đó để cải tiến, nâng cấp hình thức này lên một bước mới cho phù hợp với thực tế mới thì lại rẽ sang một con đường hoàn toàn khác. Bảng hiệu Trung Nguyên được gắn vào khắp nơi, “thượng vàng hạ cám” đều có, hệ thống đối chứng mất dần và biến mất trong những đại lý sau này. Quá coi trọng doanh số, Trung Nguyên đã buông dần, xa rời cam kết để chính những đại lý của mình cạnh tranh lẫn nhau. Hệ thống phân phối dày đặc đã làm cho chính họ cạnh tranh với họ trong chính thị trường của mình. Sự thay đổi liên tục hệ thống bảng hiệu, màu sắc, kiểu dáng, bao bì đã làm cho sự vận hành của hệ thống vốn đã chậm nay càng lúng túng và kết quả là trên thị trường tồn tại nhiều hình thức nhận diện khác nhau làm cho khách hàng không thế nhận biết đâu là Trung Nguyên thật, đâu là giả, đâu là Trung Nguyên nhượng quyền, đâu là Trung Nguyên cấp 1…
Vision.gifBên cạnh đó, sự thành công của Trung Nguyên còn được kể tới bởi một đội ngũ nhân sự trẻ và tâm huyết thì điều này đã không còn đúng khi Trung Nguyên đã ở đỉnh cao của sự thành công. Sự thay đổi nhân sự liên tục đã làm cho Trung Nguyên mất dần đi tính ổn định và niềm tin của chính những người đang làm việc trong công ty. Cũng như American Motor, Trung Nguyên đã đánh mất dần đi ưu thế ngày nào đã giúp mình thành công. Cũng như Coca – Cola, Trung Nguyên đã không biết lắng nghe khách hàng phản ứng gì về mình. Dẫu biết rằng, Trung Nguyên ngày nay vẫn chiếm một thị phần rất lớn nhưng hình ảnh Trung Nguyên trong tâm trí người tiêu dùng có còn là niềm tự hào hay chỉ là một nhà sản xuất và phân phối cà phê thuần túy như biết bao công ty sản xuất cà phê khác tại Việt Nam? Phải chăng, Trung Nguyên đang đi lại con đường mà American Motor đã từng đi qua?
Hiểm họa từ môi trường kinh doanh là rất thật nhưng không phải ai cũng biết. Hoặc khi biết thì đã quá muộn. Hiểm họa đó nhất định sẽ đến như một cơn bão biển nếu doanh nghiệp không chủ động đối phó. Những nhà lãnh đạo công ty hãy thật thận trọng và đừng bao giờ nghĩ rằng tôi sẽ thành công ở một thị trường mới nếu đã có sự trải nghiệm thành công ở các thị trường cũ. Cũng đừng nên nghĩ rằng tôi làm gì cũng sẽ thành nếu đã từng thành công ở những công việc trước đó. Đó là một sai lầm không nên có đối với các nhà quản trị tài ba.
Nguyễn Khánh Trung - Thời Báo Kinh tế Việt Nam
Những phản ứng của một thị trường nào đó đối với sản phẩm, dịch vụ của mình khiến doanh nghiệp rất quan tâm. Đặc biệt là sự lưu tâm kịp lúc, kịp thời của các nhà lãnh đạo doanh nghiệp để những khiếm khuyết của sản phẩm, dịch vụ, bộ máy tổ chức không ngừng hòan thiện. Và điều gì đến đã đến... doanh nghiệp gặt hái được những thành công ban đầu. Nhà lãnh đạo lại muốn chinh phục đỉnh cao mới với một đẳng cấp mới, khát vọng mới… Họ đã cùng những cộng sự của mình dệt nên những động lực và thành công nối tiếp thành công. Thị trường mở rộng, thị phần tăng nhanh chóng, doanh số và lợi tức cũng được nhân lên không ngừng. Đến đây, sự tồn tại hay không tồn tại của doanh nghiệp lại phụ thuộc rất lớn vào tầm nhìn, sự tỉnh táo và một chiến lược công ty tòan diện của nhà lãnh đạo doanh nghiệp. Nhiều nhà lãnh đạo tự cho mình đã quá xuất sắc, đã quá giỏi trên thương trường, từ đó xa rời đội ngũ cộng sự của mình, xa rời thị trường, khách hàng của mình, tìm kiếm những chiến lược không tưởng hay sai lầm mà chính nhà lãnh đạo “không cảm nhận” được. Đó là sự “vô thức”. Sự “vô thức” này không phải nhà lãnh đạo nào cũng biết và sửa sai, phần lớn trong số họ chỉ thực sự nhận ra được sai lầm của mình khi doanh nghiệp của họ không bao giờ có cơ hội “hồi sinh”.
plan3.jpgLịch sử kinh tế thế giới đã chứng kiến rất nhiều những sai lầm của các nhà lãnh đạo dẫn đến sự suy vong của cả một thế lực kinh tế trong từng thời kỳ. Bài viết này chỉ tập trung khai thác một số sai lầm đã xảy ra đối với một số doanh nghiệp trên thế giới để liên hệ đến những gì có thể xãy ra đối với một số doanh nghiệp tại Việt Nam. Bài viết không có những định kiến chỉ trích mà chỉ thông qua thực tế để cảnh báo những điều có thể xảy ra trong tương lai nếu doanh nghiệp và nhất là nhà lãnh đạo doanh nghiệp không biết kịp thoát ra khỏi sự “vô thức” của mình.
Trước hết, đó là trường hợp của American Motor. Một cái tên rất nổi tiếng của Mỹ thập niên 50 về xe hơi nay đã “chết”. Sự phá sản của họ vì ba sai lầm mà sâu xa đó là sự “vô thức” trong các quyết định của các nhà lãnh đạo. Được biết đến vào những năm 1950 với cái tên Nash Motor Car Company, họ đã cố gắng thay đổi thói quen tiêu dùng bằng cách so sánh tính kinh tế của các loại xe do họ sản xuất với các loại xe “uống xăng như khủng long” của các hãng còn lại. Vì thế họ đã cụ thể hoá bằng hình tượng chiếc Rambler kiêu hùng với sức mạnh và tính tiết kiệm xăng rất cao. Điều này đã làm cho họ đạt được những thành công vang dội cho dòng xe tiết kiệm và tinh tế của mình. Tuy nhiên, mãi say sưa với chiến thắng họ đã không tiếp tục phát triển ưu thế này trên các thị trường còn lại. Sự thụ động này khiến cho họ không còn nhiều cơ hội để phát triển thị trường về sau này. Đó là sai lầm thứ nhất.
Sau đó, với danh tiếng của mình, họ sáp nhập với Kaiser Willys Motors trở thành American Motors và được Hãng Renault mua lại nhưng vẫn giữ nguyên tên cũ nhưng chỉ thêm một dòng xe khác là Renault. Đến đây, khách hàng không còn nhớ đến American Motor như là một hãng xe hơi “tiết kiệm” và “tinh tế” nữa. Thay vào đó là một hãng xe với nhiều chủng loại xe khác nhau phù hợp với mọi đối tượng trên thị trường. Có thể ban lãnh đạo đã không thể lường trước được hậu quả của việc làm này trong trước mắt vì cho đến thời điểm này American Motor vẫn có một tiếng nói rất có trọng lượng tại thị trường Mỹ.
Nhưng có lẽ sai lầm thứ ba và đây là sự “vô thức” lớn nhất của họ khi không nhận ra được hiểm họa của việc đi quá xa tôn chỉ ban đầu, với thành công nối tiếp thành công như vậy, họ đã không chú trọng đến những gì đã khiến họ thành công ngày hôm nay. Chiếc xe Jeep Wagoneer được quảng cáo là “chiếc xe hai cầu hạng sang của Mỹ” và “Chúng tôi không có đối thủ cạnh tranh” đã thực sự đưa American Motor khác lạ với chính mình thuở nào. Khách hàng thực sự không còn nhận biết sự khác biệt giữa American Motor và các hãng khác là gì nữa. Cũng những chiếc xe hạng sang, cũng “uống xăng như khủng long” và chính điều này đã đẩy American Motor “mất phanh” và không còn cơ hội dừng lại. Khi ban lãnh đạo nhận ra được sự “vô thức” của mình và cố gắng sửa sai thì cơ hội không còn nữa. Nhiều hãng xe khác nhất là những hãng xe hơi của Nhật đã tận dụng sự lơi lỏng của họ và xâm nhập vào chính phân khúc khách hàng đã giúp họ thành công. Kết quả là American Motor chỉ còn là quá khứ và được Chrysler mua lại vào cuối những năm 1980 với mục đích là mua quyền sản xuất xe Jeep.
Thứ hai, đó là trường hợp của Coca – Cola. Được biết đến như là một biểu tượng của Mỹ vào những năm 80 của thế kỷ trước. Trong thời gian này, Pepsi trổi dậy như một hiện tượng đã làm cho ban lãnh đạo Coca – Cola căng sức suy nghĩ để tìm cách chế ngự “hiện tượng” này. Và một giải pháp được đưa ra và đây cũng là sai lầm “vô thức” của họ. Nhưng cũng may là họ kịp sửa sai và lấy lại vị thế của mình trong những năm sau đó. Bỏ qua lời khuyên của Công ty quảng cáo McCann – Erickson và nhất là sự qua đời của Bob Woodruff – Một nhà lãnh đạo bảo thủ đầy quyền lực. Ban lãnh đạo mới đã thay thế hẳn Coca – cola truyền thống bằng một loại coca mới có hương vị giống Pepsi vào những năm 1984 – 1985.
Những tưởng sự thay đổi này sẽ làm cho Coca – Cola vượt qua Pepsi như dự tính của bantarget marketing.JPG lãnh đạo. Sự thật là họ đã thất bại. Trước nhất, chỉ với những thành công của quá khứ, họ chưa bao giờ thăm dò phản ứng của khách hàng. Sự thay đổi này có thực sự được khách hàng đón nhận hay không? Và câu trả lời là nếu như trước đây họ nhận được 8.000 lời phàn nàn vào cuối tháng năm thì chỉ trong một ngày vào đầu tháng sáu khi sản phẩm mới được tung ra để thay thế sản phẩm cũ thì số lời phàn nàn đã là 18.000. Đó thực sự là một thảm họa. Vì trong sâu thẳm tâm hồn họ, họ chỉ nghe theo cảm xúc của mình mà không hiểu được mong muốn của khách hàng khi mà Coca – Cola truyền thống như là máu, là niềm tự hào của cả một dân tộc. Trong khi Pepsi không làm gì để thưởng lãm cuộc chiến của Coke truyền thống và Coke mới và họ tiếp tục hưởng lợi. Kết quả là họ đã thua Pepsi trong những năm 1985, 1986. Rất may là họ đã kịp sửa sai bằng cách để cho Coke truyền thống quay trở lại và Coke truyền thống đã giúp họ vượt qua Pepsi ngay trong năm 1987.
Và đến Trung Nguyên của Việt Nam, được biết đến như Hãng cà phê tiên phong trong hình thức đối chứng và nhượng quyền. Bằng chất lượng cà phê tuyệt hảo và một phong cách kinh doanh đối chứng sáng tạo, Trung Nguyên đã chinh phục thị trường Việt Nam và thế giới. Đã có những năm mà khi nhắc đến Trung Nguyên, khách hàng đã dành cho thương hiệu này một sự tự hào. Nói đến cà phê là nói đến Trung Nguyên, đi uống cà phê là đến cà phê Trung Nguyên và hiện tượng cà phê Trung Nguyên với những con người trẻ, giàu khát vọng và với phong cách kinh doanh sáng tạo đã chinh phục được niềm tin yêu của khách hàng và bạn bè quốc tế.
Thành công đến, Trung Nguyên tiên phong trong hình thức kinh doanh nhượng quyền để tập trung sức mạnh của mọi đối tác, mọi khách hàng. Thuật ngữ “Gia đình Trung Nguyên” như là một cam kết đúng nghĩa của một đại gia đình Trung Nguyên trong tương lai. Trung Nguyên đến đâu, nơi đó thay đổi diện mạo, Trung Nguyên tạo ra phong cách uống cà phê độc đáo mà trước đây không có được. Thành công vang dội của Trung Nguyên đã được cộng đồng xã hội thừa nhận bằng sự tưởng thưởng của các cơ quan, cộng đồng doanh nghiệp và khách hàng.
Đáng lẽ Trung Nguyên cần kế thừa những đặc điểm nổi bật đó để cải tiến, nâng cấp hình thức này lên một bước mới cho phù hợp với thực tế mới thì lại rẽ sang một con đường hoàn toàn khác. Bảng hiệu Trung Nguyên được gắn vào khắp nơi, “thượng vàng hạ cám” đều có, hệ thống đối chứng mất dần và biến mất trong những đại lý sau này. Quá coi trọng doanh số, Trung Nguyên đã buông dần, xa rời cam kết để chính những đại lý của mình cạnh tranh lẫn nhau. Hệ thống phân phối dày đặc đã làm cho chính họ cạnh tranh với họ trong chính thị trường của mình. Sự thay đổi liên tục hệ thống bảng hiệu, màu sắc, kiểu dáng, bao bì đã làm cho sự vận hành của hệ thống vốn đã chậm nay càng lúng túng và kết quả là trên thị trường tồn tại nhiều hình thức nhận diện khác nhau làm cho khách hàng không thế nhận biết đâu là Trung Nguyên thật, đâu là giả, đâu là Trung Nguyên nhượng quyền, đâu là Trung Nguyên cấp 1…
Vision.gifBên cạnh đó, sự thành công của Trung Nguyên còn được kể tới bởi một đội ngũ nhân sự trẻ và tâm huyết thì điều này đã không còn đúng khi Trung Nguyên đã ở đỉnh cao của sự thành công. Sự thay đổi nhân sự liên tục đã làm cho Trung Nguyên mất dần đi tính ổn định và niềm tin của chính những người đang làm việc trong công ty. Cũng như American Motor, Trung Nguyên đã đánh mất dần đi ưu thế ngày nào đã giúp mình thành công. Cũng như Coca – Cola, Trung Nguyên đã không biết lắng nghe khách hàng phản ứng gì về mình. Dẫu biết rằng, Trung Nguyên ngày nay vẫn chiếm một thị phần rất lớn nhưng hình ảnh Trung Nguyên trong tâm trí người tiêu dùng có còn là niềm tự hào hay chỉ là một nhà sản xuất và phân phối cà phê thuần túy như biết bao công ty sản xuất cà phê khác tại Việt Nam? Phải chăng, Trung Nguyên đang đi lại con đường mà American Motor đã từng đi qua?
Hiểm họa từ môi trường kinh doanh là rất thật nhưng không phải ai cũng biết. Hoặc khi biết thì đã quá muộn. Hiểm họa đó nhất định sẽ đến như một cơn bão biển nếu doanh nghiệp không chủ động đối phó. Những nhà lãnh đạo công ty hãy thật thận trọng và đừng bao giờ nghĩ rằng tôi sẽ thành công ở một thị trường mới nếu đã có sự trải nghiệm thành công ở các thị trường cũ. Cũng đừng nên nghĩ rằng tôi làm gì cũng sẽ thành nếu đã từng thành công ở những công việc trước đó. Đó là một sai lầm không nên có đối với các nhà quản trị tài ba.
Nguyễn Khánh Trung - Thời Báo Kinh tế Việt Nam
Thay đổi tư duy: bắt đầu từ chính mình
- Dưới đây là nội dung một cuộc phỏng vấn ngắn đề cập tới nghiên cứu và tư duy của Gardner về cách thức thuyết phục người khác (hoặc bản thân) để chấp nhận một cách tiếp cận khác theo trong tình huống, hoàn cảnh, hay kinh doanh. Gardner đã thảo luận với tạp chí CIO về những khó khăn gặp phải trong quá trình thay đổi tư duy và bảy loại công cụ đòn bẩy nhà lãnh đạo cần nắm bắt.
Thay đổi tư duy: bắt đầu từ chính mình...
Vào tháng tư năm 200, -- Nhà tâm lý lỗi lạc Howard Gardner, đã công bố thuyết của ông về những khả năng tư thông minh, gần đây công bố “Thay đổi tư duy: Nghệ thuật và khoa học thay đổi bản thân và tư duy của những người khác (Harvard Business School Press, 2004).” Dưới đây là nội dung một cuộc phỏng vấn ngắn đề cập tới nghiên cứu và tư duy của Gardner về cách thức thuyết phục người khác (hoặc bản thân) để chấp nhận một cách tiếp cận khác theo trong tình huống, hoàn cảnh, hay kinh doanh. Gardner đã thảo luận với tạp chí CIO về những khó khăn gặp phải trong quá trình thay đổi tư duy và bảy loại công cụ đòn bẩy nhà lãnh đạo cần nắm bắt.
CIO: Ông hãy mô tả nghịch lý “thay-đổi-tư-duy” đề cập trong cuốn sách của mình.
Howard Gardner: Con người thường đánh giá thấp những khó khăn khi cần phải thay đổi tư duy. Khái niệm nghịch lý thay đổi tư duy cố gắng nắm bắt trạng thái đó. Lúc nhỏ, tư duy của bạn thay đổi rất nhanh, dù cho chẳng có ai gây sức ép buộc bạn phải làm việc đó. Về cơ bản, chúng ta là những người thay đổi tư-duy-bản-năng cho tới khi lên 10 hoặc hơn một chút. Nhưng khi bạn trở nên già hơn và đã thu nhận tri thức chính thức hoặc không chính thức, lúc này thật khó để thay đổi tư duy của bạn. Điều này không có nghĩa là bạn nên từ bỏ chúng. Trái lại, bạn nên thông minh hơn và có chiến lược rõ ràng hơn để bảo tồn nó.
Tôi không hề muốn thu nhỏ lại những khó khăn gặp phải thay đổi tư duy con người. Một tách cà phê vào lúc 3h hơn là vào lúc 1h? Đó là sự thực. Nhưng đó là những ý tường nền tảng làm cho thế giới này vận hành, về doanh nghiệp, về những điều cần làm để tồn tại? Và tất cả điều đó chỉ nói lên thực tế rất khó khăn để thay đổi tư duy của con người. Hầu hết mọi người, khi trưởng thành, không chỉ hình thành lối tư duy ổn định (cứng nhắc), mà theo cách hiểu là chúng hiệu quả [cho bản thân họ] bởi vì con đường phương thức tư duy đã hình thành vững chắc bên trong.
csr2.jpg[Với người lãnh đạo] nói rằng bây giờ là một trò chơi mới, điều đó làm cho [nhân viên] cảm thấy cần xây dựng những loại giả định khác, đó là những thủ tục và những chính sách thưởng và các kỹ năng thông thường không còn phù hợp hoặc cần đã bị thay thế? điều này thực sự là một cuộc tái-tạo-lại-nền- tảng [toàn bộ hoặc một phần nào đó của nhân viên]. Và đó là rất khó để tái-tạo-lại-nền- tảng!
Ví dụ, vào thời điểm hãng Dầu khí Anh quốc tuyên bố, “Chúng tôi không còn kinh doanh dầu khí nữa, chúng ta đang bước vào kinh doanh...,” một nhân viên có thể tự hỏi, “Đó là sai lầm. Chúng ta đang ở trong ngành kinh doanh năng lượng, và đã thành công hàng trăm năm nay. Gã khỉ gió này từ đâu ra và nói về cái ngành quái quỷ...?” Đó là thách thức thực sự cho [nhà lãnh đạo] vượt qua.
Những đòn bẩy tốt nhất đối với thay đổi tư duy là gì?
Điều này hoàn toàn tùy thuộc vào tình huống, tuỳ thuộc vào đối tượng bạn trao đổi: nhân viên công ty, người yêu, người đối lập, hoặc chính bản thân.
Nhưng tối thiểu có hai điều rất quan trọng thường bị đánh giá thấp. Một là dạng đòn bẩy tôi gọi là sự tái-tạo-lại-thông-qua-thể hiện. Đó là bức thông điệp được truyền đạt theo nhiều cách thức khác nhau, rất nhiều biểu tượng hiểu khác nhau, rất nhiều trí tuệ thông minh khác nhau, và rất nhiều hình tượng ẩn dụ khác nhau. Khái niệm khi bạn trình bày một lần và đi qua nó lại là sai lầm. Vì thế khái niệm đó đơn giản lặp lại bản thân bạn. Vì thế đây là lúc bạn cần tận dụng tất cả nguồn lực có ích để tìm ra các cách khác nhau tạo ra sự thay đổi tư duy.
Điều thứ hai [rất quan trọng] mọi người thường đánh giá thấp sức mạnh của sự kháng cự [chống đối]. Có ba yếu tố ảnh hưởng tới sự kháng cự này: tuổi tác, cảm xúc và hình ảnh công chúng. Điều thứ nhất, bạn sử dụng con đường (mạng lưới) của bạn càng lâu bao nhiêu càng khó khăn để bạn “căng dây” lại mạng lưới của bạn bấy nhiêu. Thật không may, đây là sự thật hiển nhiên của cuộc sống. Điều thứ hai, những điều bạn cảm có cảm xúc mạnh nhất chính là những điều khó thay đổi nhất. Và thứ ba, đặc biệt là những người thuộc về công chúng, đó là những điều đã làm cho họ trở nên nổi tiếng. Đó là tất cả những điều là cho họ khó thay đổi nhất (đảo ngược).
Ông nói là thật ra khá đơn giản để thay đổi tư duy của nhân viên, thậm chí đó là những người làm việc cho các công ty lớn.
Dễ hơn, chứ không dễ, tôi muốn nói vậy. Có một sự khác biệt căn bản giữa lãnh đạo một quốc gia, một công ty và lãnh đạo một công ty tập trung như Microsoft. Nếu doanh nghiệp càng thuần chủng, theo nghĩa là có cùng cách thức đào tạo và có cùng nền tảng kiến thức, bạn càng có khả năng tiếp cận những điều này ở mức khái niệm và lý thuyết. Bất cứ nhà quản lý nào nên nhận ra sự khác biệt giữa những lần họ cần giải quyết trong các nhóm đồng nhất. Ví dụ, tất cả nhân viên làm việc trong cùng hãng Wal-Mart khác hẳn với trình bày vấn đề cho lãnh đạo cấp cao của cùng tập đoàn đó. Đó là vấn đề nhận ra và thuyết trình cho độc giả của bạn. Suy nghĩ về điều bạn đang làm trên phạm vi toàn bộ tổ chức, và điều sẽ làm với một nhóm đồng nhất, họ hầu hết là những người nằm ngay ở vòng ảnh hưởng của bạn, nhưng sẽ trở thành một nhóm rất khác biệt khi họ vẫn là nhóm đồng nhất. Ví dụ như những nhân viên kỹ thuật phụ trách vận hành trang web chẳng hạn, tất cả họ đều có chung một sự trải nghiệm (kinh nghiệm, kỹ năng).
career_choice.jpgYếu tố lôi kéo chiếm tỷ lệ như thế nào trong thay đổi tư duy?
Tôi không tin tưởng vào sự thay đổi hành vi diễn ra mãi mãi trừ khi người ta chưa tự nguyện thay đổi tư duy. Tôi rất ấn tượng với lãnh đạo vượt qua và có thiện chí thay đổi tư duy.
Người ta thường đánh giá quá mức đối với nhưng thông tin bí mật và lôi kéo con người. Có một điều chắc chắn, kèm theo bằng chứng trong ngắn hạn, nhà quản lý sẽ trở nên hiệu quả hơn nếu không trung thực (thậm chí là lừa dối). Rất nhiều người cho rằng họ cần phải lừa dối trong ngắn hạn. Nhưng trong dài hạn, cả nhân viên và tổ chức đều phát hiện ra. Và cuối cùng, bạn sẽ phải nhận lấy hậu quả.
Ông cho rằng các câu chuyện chính là cách thức hiệu quả nhất để thay đổi tư duy con người trong các tổ chức. Đó là những dạng câu chuyện gì?
Khi bạn kể một câu chuyện có dạng kịch tính, tôi có một định nghĩa rất thú vị. Đó là một vở kịch hoàn chỉnh. Cần phải có những mục tiêu (thành quả). Bên cạnh đó, câu chuyện nên có những hạn chế người ta có thể nhận ra. Và chắc chắn phải có một giải pháp, hi vọng là tích cực. Đó hoàn toàn khác so với một bức thông điệp, một tầm nhìn hoặc một khẩu hiệu. Đó là sự trải nghiệm, thực tế, và dán nhãn (đặt tên) lên sự việc.
Nhìn chung kịch bản của toàn bộ câu chuyện là rất quan trọng. Cơ bản nhất những nhà lãnh đạo sẽ đề nghị [bạn và nhân viên] đặt sang bên cạnh hoặc từ bỏ toàn bộ câu chuyện bạn đã trải qua trong quá khứ (từ lúc còn nhỏ cho tới khi trưởng thành), từng tin tưởng, và bạn đóng vai như một nhân vật chính. Nhà lãnh đạo nói, “Không, đây là một câu chuyện khác hẳn. Bạn không thích sự khởi đầu, nhưng đó là câu chuyện rất có hậu, và bạn phải đi với nó, và đây là lý do tại sao, tôi sẽ chỉ cho bạn thông qua hành vi của mình tầm quan trọng của câu chuyện đó.”
Thông thường những người có khả năng phân làm phân tán sự kháng cự chính là những người có sự kháng cự tương tự với bản thân bởi vì ở bên trong họ nhận thức rõ rệt sức mạnh của mình.
Không chỉ thay đổi tư duy của các nhân viên, các CIO[2] cũng cần phải thuyết phục giám đốc điều hành và những nhà quản lý cấp cao khác về mục tiêu của họ.
Khi hai người nói chuyện, cộng hưởng (đồng thanh) là yếu tố thành công. Không có bất cứ dấu hiệu chung nào thể hiện sự cộng hưởng; bạn cần hiểu rõ những khán giả của mình đủ sâu sắc để có thể nhận ra những dấu hiệu đó. Nếu bạn muốn đưa ra sự thay đổi cho vị giám đốc điều hành, bạn cần hiểu rất rõ ông ta.
Và tất nhiên, làm bài tập trước khi đi vào cuộc gặp gỡ một-đối-một. Bạn cần biết đó có phải là con người của những câu chuyện, lý thuyết, cảm xúc hoặc khó lường. Bạn cần biết những yếu tố sẽ gây ra ảnh hưởng tới ông ta. Và mở rộng những điều đó tới hiệu suất cao nhất, đó là hai phút của bạn, bạn cần phải thực hiện thành công ngay lúc này hoặc không bao giờ, bạn nên theo dõi chặt chẽ và cẩn thận.
Làm thế nào CIO có thể phản ứng lại những mong đợi không thực tế?
inno1.jpgNhững yếu tố quan trọng nhất, một lần nữa, khả năng tái tạo thể hiện và sự kháng cự, và hãy để tôi thêm một từ nữa, “thế giới hiện thực.” Đầu tiên hãy cố gắng truyền đạt thông điệp của mình theo thật nhiều cách. Đưa ra bức thông điệp của mình theo nhiều hơn một cách, sắp xếp sự việc để người nghe có một cảm nhận khác. Đó cũng là ý nghĩa của việc đi nhậu sau giờ làm việc với ai đó. Đã vài lần trong đời, tôi thiết kế một cơ hội ngồi ngay bên cạnh đối tượng mà tôi cần thuyết phục trên một chuyến bay, bởi vì đó là một khung cảnh hoàn toàn khác nơi mọi sự giả định và kháng cự đều không còn như trước (hoặc bị hạn chế tối đa).
Không bao giờ cho rằng mình đã thắng lợi hoàn toàn nếu chỉ thấy người nghe có vẻ bị thuyết phục. Bạn cần phải suy nghĩ về những chiến dịch quân sự hoặc tranh cử; đó là một quá trình dài, không phải là một trận đánh đơn lẻ.
Bạn cần đi trên chính đôi chân của mình bất cứ khi nào để làm chủ những thể hiện cụ thể về sự vật và đánh giá đúng các sự vật khác. Đó cũng là cách thức mà thế giới này vận hành. Hãy biết tận dụng sự kiện của thế giới thực; sử dụng các bài báo, nghiên cứu, phản hồi của nhân chứng, hay bất cứ ví dụ nào của công ty về những việc đã làm hoặc không thể làm được và tại sao.
Quan trọng nhất, thậm chí nếu bạn đã thuyết phục ai đó về tình huống của mình, một trong những điều chúng ta biết từ ngành khoa học nhận dạng là luôn luôn có sự tụt hậu. Bạn cần phải nhấn mạnh (gia tăng) sức mạnh của bức thông điệp theo nhiều cách khác nhau trong một khoảng thời gian càng lâu càng tốt.
Khung thay đổi tư duy của công có phát huy tác dụng trong mọi hoàn cảnh không?
Đôi khi bạn không nên cố gắng thay đổi tư duy của người khác. Điều nên làm là lựa chọn. Có bốn điều bạn có thể đưa ra quyết định lựa chọn: thoát; làm theo những điều chỉ bảo; tảng lờ (bạn gật đầu có vẻ đồng ý với ý kiến nhưng sau đó bạn làm theo cách bạn muốn); hoặc bạn thay đổi đối tượng, làm việc để thay đổi tổ chức phù hợp với mục tiêu của riêng bạn.
Chủ nghĩa nền tảng là một dạng của quyết định không thay đổi tư duy về điều gì đó. Chúng ta có xu hướng suy nghĩ về nền tảng như là những giáo lý của tôn giáo, nhưng thật ra rất nhiều người trong số chúng ta thực sự là những con người có nền tảng (ví dụ, các giả định của chúng ta về công việc và gia đình chẳng hạn, chúng ta xây dựng cho mình những nguyên tắc mang tính nền tảng mà khó chấp nhận sự khác biệt trong đó) bởi vì chúng đã phục vụ (làm việc rất tốt) cho chúng ta trong quá khứ.
Một điều đáng cân nhắc là bạn nên nhận biết rõ những nền tảng của riêng bạn. Bạn có sẵn sàng cởi mở để thay đổi tư duy? Tôi thực sự không tin vào nhà lãnh đạo nào nói rằng ông ta chưa hề thay đổi tư duy. Nói cách khác, tôi cho rằng có một vài luật lệ cơ bản để con người cần rất sáng suốt khi quyết định thay đổi tư duy.
Tài liệu tham khảo:
[1] Harvard's Howard Gardner: Changing Minds is Difficult
[2] CIO – Chief Information Officer - Giám đốc thông tin tại các cơ quan tổ chức/doanh nghiệp
©www.saga.vn l Nguyên Hà - TRIZVIET JSC
Thay đổi tư duy: bắt đầu từ chính mình...
Vào tháng tư năm 200, -- Nhà tâm lý lỗi lạc Howard Gardner, đã công bố thuyết của ông về những khả năng tư thông minh, gần đây công bố “Thay đổi tư duy: Nghệ thuật và khoa học thay đổi bản thân và tư duy của những người khác (Harvard Business School Press, 2004).” Dưới đây là nội dung một cuộc phỏng vấn ngắn đề cập tới nghiên cứu và tư duy của Gardner về cách thức thuyết phục người khác (hoặc bản thân) để chấp nhận một cách tiếp cận khác theo trong tình huống, hoàn cảnh, hay kinh doanh. Gardner đã thảo luận với tạp chí CIO về những khó khăn gặp phải trong quá trình thay đổi tư duy và bảy loại công cụ đòn bẩy nhà lãnh đạo cần nắm bắt.
CIO: Ông hãy mô tả nghịch lý “thay-đổi-tư-duy” đề cập trong cuốn sách của mình.
Howard Gardner: Con người thường đánh giá thấp những khó khăn khi cần phải thay đổi tư duy. Khái niệm nghịch lý thay đổi tư duy cố gắng nắm bắt trạng thái đó. Lúc nhỏ, tư duy của bạn thay đổi rất nhanh, dù cho chẳng có ai gây sức ép buộc bạn phải làm việc đó. Về cơ bản, chúng ta là những người thay đổi tư-duy-bản-năng cho tới khi lên 10 hoặc hơn một chút. Nhưng khi bạn trở nên già hơn và đã thu nhận tri thức chính thức hoặc không chính thức, lúc này thật khó để thay đổi tư duy của bạn. Điều này không có nghĩa là bạn nên từ bỏ chúng. Trái lại, bạn nên thông minh hơn và có chiến lược rõ ràng hơn để bảo tồn nó.
Tôi không hề muốn thu nhỏ lại những khó khăn gặp phải thay đổi tư duy con người. Một tách cà phê vào lúc 3h hơn là vào lúc 1h? Đó là sự thực. Nhưng đó là những ý tường nền tảng làm cho thế giới này vận hành, về doanh nghiệp, về những điều cần làm để tồn tại? Và tất cả điều đó chỉ nói lên thực tế rất khó khăn để thay đổi tư duy của con người. Hầu hết mọi người, khi trưởng thành, không chỉ hình thành lối tư duy ổn định (cứng nhắc), mà theo cách hiểu là chúng hiệu quả [cho bản thân họ] bởi vì con đường phương thức tư duy đã hình thành vững chắc bên trong.
csr2.jpg[Với người lãnh đạo] nói rằng bây giờ là một trò chơi mới, điều đó làm cho [nhân viên] cảm thấy cần xây dựng những loại giả định khác, đó là những thủ tục và những chính sách thưởng và các kỹ năng thông thường không còn phù hợp hoặc cần đã bị thay thế? điều này thực sự là một cuộc tái-tạo-lại-nền- tảng [toàn bộ hoặc một phần nào đó của nhân viên]. Và đó là rất khó để tái-tạo-lại-nền- tảng!
Ví dụ, vào thời điểm hãng Dầu khí Anh quốc tuyên bố, “Chúng tôi không còn kinh doanh dầu khí nữa, chúng ta đang bước vào kinh doanh...,” một nhân viên có thể tự hỏi, “Đó là sai lầm. Chúng ta đang ở trong ngành kinh doanh năng lượng, và đã thành công hàng trăm năm nay. Gã khỉ gió này từ đâu ra và nói về cái ngành quái quỷ...?” Đó là thách thức thực sự cho [nhà lãnh đạo] vượt qua.
Những đòn bẩy tốt nhất đối với thay đổi tư duy là gì?
Điều này hoàn toàn tùy thuộc vào tình huống, tuỳ thuộc vào đối tượng bạn trao đổi: nhân viên công ty, người yêu, người đối lập, hoặc chính bản thân.
Nhưng tối thiểu có hai điều rất quan trọng thường bị đánh giá thấp. Một là dạng đòn bẩy tôi gọi là sự tái-tạo-lại-thông-qua-thể hiện. Đó là bức thông điệp được truyền đạt theo nhiều cách thức khác nhau, rất nhiều biểu tượng hiểu khác nhau, rất nhiều trí tuệ thông minh khác nhau, và rất nhiều hình tượng ẩn dụ khác nhau. Khái niệm khi bạn trình bày một lần và đi qua nó lại là sai lầm. Vì thế khái niệm đó đơn giản lặp lại bản thân bạn. Vì thế đây là lúc bạn cần tận dụng tất cả nguồn lực có ích để tìm ra các cách khác nhau tạo ra sự thay đổi tư duy.
Điều thứ hai [rất quan trọng] mọi người thường đánh giá thấp sức mạnh của sự kháng cự [chống đối]. Có ba yếu tố ảnh hưởng tới sự kháng cự này: tuổi tác, cảm xúc và hình ảnh công chúng. Điều thứ nhất, bạn sử dụng con đường (mạng lưới) của bạn càng lâu bao nhiêu càng khó khăn để bạn “căng dây” lại mạng lưới của bạn bấy nhiêu. Thật không may, đây là sự thật hiển nhiên của cuộc sống. Điều thứ hai, những điều bạn cảm có cảm xúc mạnh nhất chính là những điều khó thay đổi nhất. Và thứ ba, đặc biệt là những người thuộc về công chúng, đó là những điều đã làm cho họ trở nên nổi tiếng. Đó là tất cả những điều là cho họ khó thay đổi nhất (đảo ngược).
Ông nói là thật ra khá đơn giản để thay đổi tư duy của nhân viên, thậm chí đó là những người làm việc cho các công ty lớn.
Dễ hơn, chứ không dễ, tôi muốn nói vậy. Có một sự khác biệt căn bản giữa lãnh đạo một quốc gia, một công ty và lãnh đạo một công ty tập trung như Microsoft. Nếu doanh nghiệp càng thuần chủng, theo nghĩa là có cùng cách thức đào tạo và có cùng nền tảng kiến thức, bạn càng có khả năng tiếp cận những điều này ở mức khái niệm và lý thuyết. Bất cứ nhà quản lý nào nên nhận ra sự khác biệt giữa những lần họ cần giải quyết trong các nhóm đồng nhất. Ví dụ, tất cả nhân viên làm việc trong cùng hãng Wal-Mart khác hẳn với trình bày vấn đề cho lãnh đạo cấp cao của cùng tập đoàn đó. Đó là vấn đề nhận ra và thuyết trình cho độc giả của bạn. Suy nghĩ về điều bạn đang làm trên phạm vi toàn bộ tổ chức, và điều sẽ làm với một nhóm đồng nhất, họ hầu hết là những người nằm ngay ở vòng ảnh hưởng của bạn, nhưng sẽ trở thành một nhóm rất khác biệt khi họ vẫn là nhóm đồng nhất. Ví dụ như những nhân viên kỹ thuật phụ trách vận hành trang web chẳng hạn, tất cả họ đều có chung một sự trải nghiệm (kinh nghiệm, kỹ năng).
career_choice.jpgYếu tố lôi kéo chiếm tỷ lệ như thế nào trong thay đổi tư duy?
Tôi không tin tưởng vào sự thay đổi hành vi diễn ra mãi mãi trừ khi người ta chưa tự nguyện thay đổi tư duy. Tôi rất ấn tượng với lãnh đạo vượt qua và có thiện chí thay đổi tư duy.
Người ta thường đánh giá quá mức đối với nhưng thông tin bí mật và lôi kéo con người. Có một điều chắc chắn, kèm theo bằng chứng trong ngắn hạn, nhà quản lý sẽ trở nên hiệu quả hơn nếu không trung thực (thậm chí là lừa dối). Rất nhiều người cho rằng họ cần phải lừa dối trong ngắn hạn. Nhưng trong dài hạn, cả nhân viên và tổ chức đều phát hiện ra. Và cuối cùng, bạn sẽ phải nhận lấy hậu quả.
Ông cho rằng các câu chuyện chính là cách thức hiệu quả nhất để thay đổi tư duy con người trong các tổ chức. Đó là những dạng câu chuyện gì?
Khi bạn kể một câu chuyện có dạng kịch tính, tôi có một định nghĩa rất thú vị. Đó là một vở kịch hoàn chỉnh. Cần phải có những mục tiêu (thành quả). Bên cạnh đó, câu chuyện nên có những hạn chế người ta có thể nhận ra. Và chắc chắn phải có một giải pháp, hi vọng là tích cực. Đó hoàn toàn khác so với một bức thông điệp, một tầm nhìn hoặc một khẩu hiệu. Đó là sự trải nghiệm, thực tế, và dán nhãn (đặt tên) lên sự việc.
Nhìn chung kịch bản của toàn bộ câu chuyện là rất quan trọng. Cơ bản nhất những nhà lãnh đạo sẽ đề nghị [bạn và nhân viên] đặt sang bên cạnh hoặc từ bỏ toàn bộ câu chuyện bạn đã trải qua trong quá khứ (từ lúc còn nhỏ cho tới khi trưởng thành), từng tin tưởng, và bạn đóng vai như một nhân vật chính. Nhà lãnh đạo nói, “Không, đây là một câu chuyện khác hẳn. Bạn không thích sự khởi đầu, nhưng đó là câu chuyện rất có hậu, và bạn phải đi với nó, và đây là lý do tại sao, tôi sẽ chỉ cho bạn thông qua hành vi của mình tầm quan trọng của câu chuyện đó.”
Thông thường những người có khả năng phân làm phân tán sự kháng cự chính là những người có sự kháng cự tương tự với bản thân bởi vì ở bên trong họ nhận thức rõ rệt sức mạnh của mình.
Không chỉ thay đổi tư duy của các nhân viên, các CIO[2] cũng cần phải thuyết phục giám đốc điều hành và những nhà quản lý cấp cao khác về mục tiêu của họ.
Khi hai người nói chuyện, cộng hưởng (đồng thanh) là yếu tố thành công. Không có bất cứ dấu hiệu chung nào thể hiện sự cộng hưởng; bạn cần hiểu rõ những khán giả của mình đủ sâu sắc để có thể nhận ra những dấu hiệu đó. Nếu bạn muốn đưa ra sự thay đổi cho vị giám đốc điều hành, bạn cần hiểu rất rõ ông ta.
Và tất nhiên, làm bài tập trước khi đi vào cuộc gặp gỡ một-đối-một. Bạn cần biết đó có phải là con người của những câu chuyện, lý thuyết, cảm xúc hoặc khó lường. Bạn cần biết những yếu tố sẽ gây ra ảnh hưởng tới ông ta. Và mở rộng những điều đó tới hiệu suất cao nhất, đó là hai phút của bạn, bạn cần phải thực hiện thành công ngay lúc này hoặc không bao giờ, bạn nên theo dõi chặt chẽ và cẩn thận.
Làm thế nào CIO có thể phản ứng lại những mong đợi không thực tế?
inno1.jpgNhững yếu tố quan trọng nhất, một lần nữa, khả năng tái tạo thể hiện và sự kháng cự, và hãy để tôi thêm một từ nữa, “thế giới hiện thực.” Đầu tiên hãy cố gắng truyền đạt thông điệp của mình theo thật nhiều cách. Đưa ra bức thông điệp của mình theo nhiều hơn một cách, sắp xếp sự việc để người nghe có một cảm nhận khác. Đó cũng là ý nghĩa của việc đi nhậu sau giờ làm việc với ai đó. Đã vài lần trong đời, tôi thiết kế một cơ hội ngồi ngay bên cạnh đối tượng mà tôi cần thuyết phục trên một chuyến bay, bởi vì đó là một khung cảnh hoàn toàn khác nơi mọi sự giả định và kháng cự đều không còn như trước (hoặc bị hạn chế tối đa).
Không bao giờ cho rằng mình đã thắng lợi hoàn toàn nếu chỉ thấy người nghe có vẻ bị thuyết phục. Bạn cần phải suy nghĩ về những chiến dịch quân sự hoặc tranh cử; đó là một quá trình dài, không phải là một trận đánh đơn lẻ.
Bạn cần đi trên chính đôi chân của mình bất cứ khi nào để làm chủ những thể hiện cụ thể về sự vật và đánh giá đúng các sự vật khác. Đó cũng là cách thức mà thế giới này vận hành. Hãy biết tận dụng sự kiện của thế giới thực; sử dụng các bài báo, nghiên cứu, phản hồi của nhân chứng, hay bất cứ ví dụ nào của công ty về những việc đã làm hoặc không thể làm được và tại sao.
Quan trọng nhất, thậm chí nếu bạn đã thuyết phục ai đó về tình huống của mình, một trong những điều chúng ta biết từ ngành khoa học nhận dạng là luôn luôn có sự tụt hậu. Bạn cần phải nhấn mạnh (gia tăng) sức mạnh của bức thông điệp theo nhiều cách khác nhau trong một khoảng thời gian càng lâu càng tốt.
Khung thay đổi tư duy của công có phát huy tác dụng trong mọi hoàn cảnh không?
Đôi khi bạn không nên cố gắng thay đổi tư duy của người khác. Điều nên làm là lựa chọn. Có bốn điều bạn có thể đưa ra quyết định lựa chọn: thoát; làm theo những điều chỉ bảo; tảng lờ (bạn gật đầu có vẻ đồng ý với ý kiến nhưng sau đó bạn làm theo cách bạn muốn); hoặc bạn thay đổi đối tượng, làm việc để thay đổi tổ chức phù hợp với mục tiêu của riêng bạn.
Chủ nghĩa nền tảng là một dạng của quyết định không thay đổi tư duy về điều gì đó. Chúng ta có xu hướng suy nghĩ về nền tảng như là những giáo lý của tôn giáo, nhưng thật ra rất nhiều người trong số chúng ta thực sự là những con người có nền tảng (ví dụ, các giả định của chúng ta về công việc và gia đình chẳng hạn, chúng ta xây dựng cho mình những nguyên tắc mang tính nền tảng mà khó chấp nhận sự khác biệt trong đó) bởi vì chúng đã phục vụ (làm việc rất tốt) cho chúng ta trong quá khứ.
Một điều đáng cân nhắc là bạn nên nhận biết rõ những nền tảng của riêng bạn. Bạn có sẵn sàng cởi mở để thay đổi tư duy? Tôi thực sự không tin vào nhà lãnh đạo nào nói rằng ông ta chưa hề thay đổi tư duy. Nói cách khác, tôi cho rằng có một vài luật lệ cơ bản để con người cần rất sáng suốt khi quyết định thay đổi tư duy.
Tài liệu tham khảo:
[1] Harvard's Howard Gardner: Changing Minds is Difficult
[2] CIO – Chief Information Officer - Giám đốc thông tin tại các cơ quan tổ chức/doanh nghiệp
©www.saga.vn l Nguyên Hà - TRIZVIET JSC
Những cuộc họp lãng phí thời gian
Nếu bạn cũng giống như hầu hết các nhà quản lý khác, bạn đang bỏ ra 30-50% giờ làm việc của mình cho các cuộc họp. Sẽ không phải là quá nhiều thời gian nếu những cuộc họp của bạn có hiệu quả cao trong viêc thực hiên mục tiêu của bạn, nhưng sẽ là quá nhiều nếu hiệu quả của chúng không đáng kể.
Một số người biện hộ rằng những thay đổi nơi làm việc đã khiến cho các cuộc họp trở nên cần thiết hơn. Nhữpresentor.bmpng thay đổi này bao gồm việc trao quyền cho nhân viên (khiến việc phối hợp trở nên cần thiết hơn), sự tín nhiệm nhiều hơn ở các nhóm xuyên chức năng, việc ra quyết định dựa trên sự nhất trí, số liên minh gia tăng giữa các công ty. Bất cứ lý do gì cho những cuộc họp mà chúng ta có, thì hội họp cũng là một phần thiết yếu trong hoạt động của tổ chức.
Tuy nhiên,tất cả những lời than phiền mà chúng ta nghe được thực chất lại không phải về cuộc họp mà về việc tiêu tốn thời gian dành cho chúng nhưng lại chẳng tạo ra được một lợi ích rõ ràng. Những cuộc họp lãng phí này có những đặc điểm sau:
* Không cần thiết.
* Không theo một chương trình họp nào cả.
* Biến thành một buổi cãi vả.
* Chỉ có một hoặc hai cá nhân khống chế cả cuộc họp và nói suốt buổi.
* Vượt quá thời gian đã định.
* Không đưa ra được quyết định hay cam kết hành động nào.
* Không buộc mọi người phải chịu trách nhiệm về nhiệm vụ của họ.
Các cuộc họp mà bạn tham dự có tồn tại những đặc điểm này không? Nếu có thì cũng chẳng có gì ngạc nhiên khi bạn nghĩ chúng đang làm lãng phí thời gian của bạn. Những cuộc họp có hiệu quả là khi những người tham dự đều cảm thấy mình có thể chia sẻ những thông tin có giá trị,tham gia vào một quyết định chính,hay hoàn tất một nhiệm vụ quan trọng.Người dự họp không than phiền về những cuộc họp này vì những điều quan trọng đang được hoàn thành; và thậm chí họ có thể quên theo dõi cả thời gian.
Sau đây là một số việc bạn cần làm để tránh những cuộc họp lãng phí thời gian:
* Loại bỏ những cuộc họp không cần thiết. Mục đích của một cuộc họp là tạo điều kiện giao tiếp qua lại giữa những người tham dự nhằm chia sẻ quan điểm và ý tưởng,phối hợp hành động và ra quyết định. Thiếu một trong những nhu cầu này thì có thể bạn không cần phải họp.
* Tránh những cuộc họp mà bạn đóng góp rất ít hoặc đạt được rất ít hay không đạt được gì từ cuộc họp đó cả. Chỉ vì một ai đó mời bạn dự họp thì không có nghĩa làworkshop6.jpg bạn phải tham dự (trừ khi đó là yêu cầu của cấp trên).
* Hãy hỏi xin chương trình họp trước khi hứa dự họp.Nếu sau khi xem chương trình mà bạn phải hỏi lại rằng: "Hãy nói cho tôi biết, điểm cần họp là gì?” thì tốt nhất bạn nên tránh cuộc họp đó.
Nếu bạn đang tổ chức môt cuộc họp, hãy chắc chắn “điểm cần họp” phải rõ ràng, quan trọng và được phản ánh trong chương trình họp. Hãy giữ cho cuộc họp được ngắn gọn và phải đi vào chủ đề, đồng thời không cho phép nó vượt qua mức thời gian đã định. Hãy chắc chắn rằng bạn đã mời đúng người cần họp-tức là những người có quan tâm và liên quan đến chủ đề này, những người có thông tin quan trọng và có quyền tham gia vào quyết định. Cuối cùng,hãy định hướng hành động. Cuộc họp của bạn nên dẫn đến một quyết định, đưa mọi người đến gần mục tiêu, hoặc kết thúc bằng cách biểu quyết một vấn đề quan trọng. Khi kết thúc, bạn phải làm sao để những người tham gia sẽ nói rằng: “Cuộc họp mất một tiếng đồng hồ nhưng chúng ta lại có được một thương vụ tốt”, hay có thể là “Mỗi người trong chúng ta bây giờ đều mang trong mình một nhiệm vụ riêng rồi đấy”.
Những ngày không họp
meeting1.gifMột ngày làm việc điển hình của bạn có bị làm xao nhãng bởi các cuộc họp,làm bạn có quá ít thời gian để hoàn thành công việc, đi lại, giao tiếp với khách hang hay đơn giản chỉ để lập kế hoạch làm việc cho ngày tiếp theo? Nếu đúng thì hãy xem xét chính sách phòng ban hay công ty về những ngày không họp.
Hãy bắt đầu làm việc mà không động chạm gì đền buổi chiều thứ sáu cả. Nếu mọi người tỏ ra hài lòng với cơ chế này và tất cả công việc đều diễn ra suôn sẻ thì hãy xem xét mở rộng thành một ngày làm việc mà hoàn toàn không họp hành gì cả. Đương nhiên cũng sẽ có những ngoại lệ như đi thăm khách hàng hay các nhà cung ứng.
Một số công ty có một cuộc họp kéo dài hai tiếng ở bên ngoài công ty vào mỗi quý và cuộc họp này huy động toàn bộ lực lượng nhân viên ở văn phòng. Do cuộc họp và thời gian đi lại sẽ chiếm gần hết buổi sáng nên phù hợp nhất là không nên có thêm một cuôc họp nào nữa trong buổi chiều.
Lưu ý: Những ngày không họp chỉ có tác dụng nếu nhân viên,kể cả quản lý cao cấp tôn trọng chính sách này.Nếu chúng ta được phép xâm phạm nó thì chính sách này sẽ nhanh chóng không còn tác dụng nữa.
Harvard Business Essentials
Một số người biện hộ rằng những thay đổi nơi làm việc đã khiến cho các cuộc họp trở nên cần thiết hơn. Nhữpresentor.bmpng thay đổi này bao gồm việc trao quyền cho nhân viên (khiến việc phối hợp trở nên cần thiết hơn), sự tín nhiệm nhiều hơn ở các nhóm xuyên chức năng, việc ra quyết định dựa trên sự nhất trí, số liên minh gia tăng giữa các công ty. Bất cứ lý do gì cho những cuộc họp mà chúng ta có, thì hội họp cũng là một phần thiết yếu trong hoạt động của tổ chức.
Tuy nhiên,tất cả những lời than phiền mà chúng ta nghe được thực chất lại không phải về cuộc họp mà về việc tiêu tốn thời gian dành cho chúng nhưng lại chẳng tạo ra được một lợi ích rõ ràng. Những cuộc họp lãng phí này có những đặc điểm sau:
* Không cần thiết.
* Không theo một chương trình họp nào cả.
* Biến thành một buổi cãi vả.
* Chỉ có một hoặc hai cá nhân khống chế cả cuộc họp và nói suốt buổi.
* Vượt quá thời gian đã định.
* Không đưa ra được quyết định hay cam kết hành động nào.
* Không buộc mọi người phải chịu trách nhiệm về nhiệm vụ của họ.
Các cuộc họp mà bạn tham dự có tồn tại những đặc điểm này không? Nếu có thì cũng chẳng có gì ngạc nhiên khi bạn nghĩ chúng đang làm lãng phí thời gian của bạn. Những cuộc họp có hiệu quả là khi những người tham dự đều cảm thấy mình có thể chia sẻ những thông tin có giá trị,tham gia vào một quyết định chính,hay hoàn tất một nhiệm vụ quan trọng.Người dự họp không than phiền về những cuộc họp này vì những điều quan trọng đang được hoàn thành; và thậm chí họ có thể quên theo dõi cả thời gian.
Sau đây là một số việc bạn cần làm để tránh những cuộc họp lãng phí thời gian:
* Loại bỏ những cuộc họp không cần thiết. Mục đích của một cuộc họp là tạo điều kiện giao tiếp qua lại giữa những người tham dự nhằm chia sẻ quan điểm và ý tưởng,phối hợp hành động và ra quyết định. Thiếu một trong những nhu cầu này thì có thể bạn không cần phải họp.
* Tránh những cuộc họp mà bạn đóng góp rất ít hoặc đạt được rất ít hay không đạt được gì từ cuộc họp đó cả. Chỉ vì một ai đó mời bạn dự họp thì không có nghĩa làworkshop6.jpg bạn phải tham dự (trừ khi đó là yêu cầu của cấp trên).
* Hãy hỏi xin chương trình họp trước khi hứa dự họp.Nếu sau khi xem chương trình mà bạn phải hỏi lại rằng: "Hãy nói cho tôi biết, điểm cần họp là gì?” thì tốt nhất bạn nên tránh cuộc họp đó.
Nếu bạn đang tổ chức môt cuộc họp, hãy chắc chắn “điểm cần họp” phải rõ ràng, quan trọng và được phản ánh trong chương trình họp. Hãy giữ cho cuộc họp được ngắn gọn và phải đi vào chủ đề, đồng thời không cho phép nó vượt qua mức thời gian đã định. Hãy chắc chắn rằng bạn đã mời đúng người cần họp-tức là những người có quan tâm và liên quan đến chủ đề này, những người có thông tin quan trọng và có quyền tham gia vào quyết định. Cuối cùng,hãy định hướng hành động. Cuộc họp của bạn nên dẫn đến một quyết định, đưa mọi người đến gần mục tiêu, hoặc kết thúc bằng cách biểu quyết một vấn đề quan trọng. Khi kết thúc, bạn phải làm sao để những người tham gia sẽ nói rằng: “Cuộc họp mất một tiếng đồng hồ nhưng chúng ta lại có được một thương vụ tốt”, hay có thể là “Mỗi người trong chúng ta bây giờ đều mang trong mình một nhiệm vụ riêng rồi đấy”.
Những ngày không họp
meeting1.gifMột ngày làm việc điển hình của bạn có bị làm xao nhãng bởi các cuộc họp,làm bạn có quá ít thời gian để hoàn thành công việc, đi lại, giao tiếp với khách hang hay đơn giản chỉ để lập kế hoạch làm việc cho ngày tiếp theo? Nếu đúng thì hãy xem xét chính sách phòng ban hay công ty về những ngày không họp.
Hãy bắt đầu làm việc mà không động chạm gì đền buổi chiều thứ sáu cả. Nếu mọi người tỏ ra hài lòng với cơ chế này và tất cả công việc đều diễn ra suôn sẻ thì hãy xem xét mở rộng thành một ngày làm việc mà hoàn toàn không họp hành gì cả. Đương nhiên cũng sẽ có những ngoại lệ như đi thăm khách hàng hay các nhà cung ứng.
Một số công ty có một cuộc họp kéo dài hai tiếng ở bên ngoài công ty vào mỗi quý và cuộc họp này huy động toàn bộ lực lượng nhân viên ở văn phòng. Do cuộc họp và thời gian đi lại sẽ chiếm gần hết buổi sáng nên phù hợp nhất là không nên có thêm một cuôc họp nào nữa trong buổi chiều.
Lưu ý: Những ngày không họp chỉ có tác dụng nếu nhân viên,kể cả quản lý cao cấp tôn trọng chính sách này.Nếu chúng ta được phép xâm phạm nó thì chính sách này sẽ nhanh chóng không còn tác dụng nữa.
Harvard Business Essentials
Đăng ký:
Bài đăng (Atom)